Historia żnińskiej kolejki trwa już ponad 120 lat i rozpoczyna się w roku 1892, kiedy to decyzją parlamentu Prus została powołana do życia. Kolejkę o szerokości toru 600 mm (dla porównania rozstaw szyn kolei normalnotorowej wynosi 1435 mm) oddano oficjalnie do użytku 1 lipca 1894 (pierwsze pociągi kursowały już od października poprzedniego roku). Przeznaczona była głównie do przewozu płodów rolnych do stacji kolei normalnotorowej w Żninie, buraków do żnińskiej cukrowni oraz do ruchu pasażerskiego.
W pierwszych latach kolejką można było jeździć w trzech kierunkach:

W Żninie wybudowano parowozownię wachlarzową z obrotnicą, warsztaty naprawcze, budynek dyrekcji i rampę przeładunkową, która służyła do przeładunku towarów z kolei normalnotorowej na wąskotorową i odwrotnie. W najlepszym okresie kolejka osiągnęła długość 79 km i miała 43 przystanki. W roku 1911 żnińska kolejka przewiozła około 80 tysięcy pasażerów i 500 tysięcy ton towarów. W roku 1930 linię do Obiecanowa wydłużono o kolejne 2 km do miejscowości Żużoły. W 1938 roku zawieszono kursowanie pociągów pasażerskich na trasie Rydlewo-Ostrówce, by ponownie przywrócić je w roku 1943. Kolejka funkcjonowała również podczas II wojny światowej wożąc jednak wyłącznie Niemców.

Okres największej świetności kolejki przypada na pierwsze lata po II wojnie światowej. W latach 1945-1950 kolejka przewoziła rocznie około 800 tysięcy ton towarów i 40 tysięcy pasażerów. W roku 1949 Żnińska Kolej Powiatowa przeszła w ręce Polskich Kolei Państwowych. Kolejne lata to niestety powolny upadek kolejki, która traciła na znaczeniu na rzecz transportu samochodowego i była zamykana kawałek po kawałku. W roku 1962 całkowicie zawieszono ruch pasażerski. W 1972 roku rozebrano dwa odcinki kolejki - Sarbinowo-Ośno i Obiecanowo-Żużoły. W 1978 roku całkowicie zdemontowano odcinek łączący Rydlewo i Ostrówce.
Po otwarciu w roku 1972 Muzeum Kolei Wąskotorowej w Wenecji władze PKP uruchomiły linię turystyczną na trasie Żnin-Wenecja-Biskupin-Gąsawa pod nazwą Żnińska Kolej Dojazdowa. Niestety, w roku 2001, PKP podjęły decyzję o zamknięciu wszystkich kolejek wąskotorowych, również kolejki żnińskiej mimo, iż cieszyła się ona sporym zainteresowaniem turystów. W tej sytuacji, w 2002 roku, władze powiatu żnińskiego wspólnie z gminą Gąsawa przejęły linię zmieniając również jej nazwę. Od tej pory kolejka funkcjonuje jako Żnińska Kolej Powiatowa sp. z o.o. stanowiąc jedną z największych atrakcji turystycznych regionu Pałuk oraz województwa kujawsko-pomorskiego. Od roku 2009 większościowe udziały w spółce objął fundusz inwestycyjny NFI Magna Polonia.
Od 2014 roku Żnińska Kolej Powiatowa stała się oddziałem Muzeum Ziemi Pałuckiej w Żninie.

Obecnie regularne przejazdy pociągiem turystycznym na trasie Żnin-Wenecja-Biskupin-Gąsawa (12 km) prowadzone są codziennie w sezonie turystycznym (kwiecień-sierpień) oraz dodatkowo we wrześniu podczas trwania Festynu Archeologicznego w Biskupinie. Przejazd trwa około jednej godziny, a kolejka rozpędza się do oszałamiającej prędkości nie przekraczającej 30 km/h ;-) Aktualny rozkład jazdy kolejki można znaleźć tutaj.
Na wyposażeniu kolejki znajdują się m.in. lokomotywy spalinowe Lyd2-053  (fot.), WLs40/Ld1, parowóz Px38-805 (rok produkcji 1938), zwany Leonem na cześć wieloletniego przewodnika po Muzeum Kolei Wąskotorowej w Wenecji, Leona Lichocińskiego, wagony osobowe  (fot.)  (fot.) typu Fxh, Bxhi, BTx, wagony towarowe różnych typów, wagony specjalne oraz drezyna Wmd-204.

Wycieczkę starą kolejką  (fot.)  (fot.)  (fot.) rozpoczynamy na stacji w Żninie  (fot.)  (fot.). Żnin to stare (prawa miejskie w XIII wieku), sympatyczne miasto, które warto zwiedzić przed rozpoczęciem podróży. Najważniejsze zabytki Żnina to:

Kolejnym przystankiem na trasie żnińskiej kolejki jest Wenecja, gdzie możemy zwiedzić powstałe w 1972 roku Muzeum Kolei Wąskotorowej, będące oddziałem Muzeum Ziemi Pałuckiej. Zbiory weneckiego muzeum to 17 parowozów (najstarszy z roku 1899) i 60 różnego rodzaju pojazdów szynowych (lokomotywy, drezyny, wagony)  (fot.)  (fot.)  (fot.)  (fot.)  (fot.). Możemy także zobaczyć urządzoną w skansenie poczekalnię, obrotnicę z 1908 roku  (fot.), budkę dróżnika oraz żuraw wodny  (fot.). Skansen jest największym tego typu obiektem w Europie. Obok muzeum znajdują się ruiny zamku z XIV wieku  (fot.).

Jedziemy dalej podziwiając malownicze pałuckie krajobrazy  (fot.)  (fot.)  (fot.) i wkrótce docieramy do stacji w Biskupinie. Biskupin to przede wszystkim znane chyba wszystkim Muzeum Archeologiczne, czyli częściowo zrekonstruowana osada obronna z okresu kultury łużyckiej sprzed 2700 lat  (fot.). Osadę odkrył w roku 1933 miejscowy nauczyciel Walenty Szwajcer. Prace archeologiczne trwały, z przerwą w czasie II wojny światowej, aż do 1974 roku. Rezerwat w Biskupinie uznany został za pomnik historii Polski.

Końcowym przystankiem Żnińskiej Kolei Powiatowej jest Gąsawa. Przyjeżdżające na stację pociągi wita często szczególny "zawiadowca", zaprzyjaźniony z kolejką szary kot ;-)  (fot.) Atrakcją Gąsawy jest przepiękny modrzewiowy kościółek pod wezwaniem św. Mikołaja zbudowany około 1625 roku  (fot.)  (fot.). W kościele zwracają uwagę malowidła ścienne ponad 150 lat ukryte pod warstwami tynku  (fot.). Możemy także podziwiać barokowe rzeźby, ambonę, 5 ołtarzy oraz położoną na zewnątrz dzwonnicę  (fot.)  (fot.)  (fot.).