
| Strona g堯wna Galeria zdj耩 |
|
Pierwsze prace w kopalniach w okolicach Z這tego Stoku prowadzono prawdopodobnie oko這 2000 lat p.n.e.,
a mo瞠 nawet wcze郾iej, a pierwszy udokumentowany zapis pochodzi z roku 1273 (przywilej na poszukiwania
g鏎nicze nadany klasztorowi Cysters闚 w Kamie鎍u Z帳kowickim przez ksi璚ia Henryka IV Probusa).
Przez lata wydr捫ono ponad 300 km sztolni, szyb闚 i chodnik闚 rozmieszczonych na 21 poziomach.
W XV wieku z這tostockie kopalnie by造 najbardziej wydajne na 奸御ku. W 1484 roku w Z這tym Stoku
ustanowiono Urz康 G鏎niczy, a w roku 1491 nadano miastu herb, sztandar i prawo wolno軼i g鏎niczej.
Najwi瘯szy rozkwit g鏎nictwa przypad� na pocz徠ek XVI wieku. Z Z帳kowic 奸御kich przeniesiono tu mennic� ksi捫璚� i zacz皻o bi� z這te dukaty. W drugiej dekadzie XVI wieku zacz窸y tu inwestowa� znane europejskie sp馧ki g鏎nicze, a 200 kopalni dostarcza這 oko這 8% europejskiej produkcji z這ta. W 1612 roku przeprowadzono tu pierwszy na 鈍iecie odstrza� ska� przy pomocy czarnego prochu strzelniczego. Niestety, liczne katastrofy g鏎nicze, po瘸ry i zarazy przynios造 stopniowy upadek miejscowo軼i. Po wojnie trzydziestoletniej miasto chyli這 si� ku upadkowi. Miasto podnios這 si� z upadku po osiedleniu si� w Z這tym Stoku Hansa Sch酺ffenberga (1679), aptekarza i alchemika, kt鏎emu uda這 si� opracowa� proces odzyskiwania arszeniku z rud arsenowych. W roku 1723 produkcja arszeniku trzykrotnie przekroczy豉 warto嗆 wydobytego z這ta (podobno z這tostockim arszenikiem podtruwano samego cesarza Napoleona). Z這ty Stok na ponad 100 lat sta� si� g堯wnym 鈍iatowym dostawc� arszeniku, jednak po wyczerpaniu si� zapas闚 rudy kopalnie oraz huty upad造. G鏎nictwo z這ta reaktywowano po wojnach prusko-austriackich. W 1848 roku opracowano ta雟z� metod� produkcji z這ta, kt鏎a polega豉 na chlorowaniu wypra穎nej rudy i wy逝gowywaniu czystego metalu ze zwi您k闚 chlorkowych. Metod� t� zastosowa� Wilhelm G�ttler, kt鏎y po przerobieniu ca貫go surowca, w 1883 roku wykupi� wszystkie tereny g鏎nicze. Jego spadkobiercy pozostali w posiadaniu tych teren闚 a� do 1945 roku. Podczas II wojny 鈍iatowej kopalnia ocala豉, a po jej zako鎍zeniu sprowadzeni z G鏎nego 奸御ka g鏎nicy ponownie rozpocz瘭i wydobycie. Roczny urobek kopalni kszta速owa� si� na poziomie 20-30 kg z這ta. W 1962 roku, z niewyja郾ionych do dzi� przyczyn, zako鎍zono dzia豉lno嗆 g鏎niczo-hutnicz� w Z這tym Stoku, a kopalnia zosta豉 ca趾owicie zalana. Po 35 latach, z inicjatywy 闚czesnego burmistrza Z這tego Stoku Wiktora Lubienieckiego, postanowiono udro積i� niekt鏎e korytarze i udost瘼ni� dla ruchu turystycznego. Po 5 latach prac, 28 maja 1996 roku uruchomiono Podziemn� Tras� Turystyczn� "Kopalnia Z這ta". Do tej pory udost瘼niono do zwiedzania Sztolni� Gertuda i Sztolni� Czarn� G鏎n� z jedynym w Polsce podziemnym wodospadem o wysoko軼i 8 m. Podziemna Trasa Turystyczna w kopalni z這ta w Z這tym Stoku otwarta jest dla turyst闚 przez ca造 rok. Kopalni� zwiedza si� w grupach z przewodnikiem, a czas zwiedzania wynosi oko這 1,5 godziny. Poniewa� temperatura w chodnikach wynosi oko這 7 stopni Celcjusza nale篡 zabra� ze sob� ciep貫 ubiory niezale積ie od panuj帷ej pogody. W sk豉d Podziemnej Trasy Turystycznej wchodzi zwiedzanie Sztolni Gertruda, Chodnika 妃ierci, jedynego w Polsce podziemnego wodospadu w Sztolni Czarnej G鏎nej oraz przeja盥磬a pomara鎍zowym, podziemnym poci庵iem.
Zwiedzanie rozpoczynamy od Sztolni Gertrudy (500 metrowy odcinek)
(fot.),
z kt鏎� zwi您ana jest stara legenda: dawno temu w kopalni
nast徙i� pot篹ny zawa�, pod kt鏎ym zgin窸o 4 g鏎nik闚. W豉軼iciel kopalni zdecydowa� o nieprzeprowadzaniu
akcji ratowniczej. Wtedy to Gertruda, 穎na jednego z zasypanych g鏎nik闚, postanowi豉 sama dotrze�
do miejsca katastrofy i uratowa� ukochanego m篹a. Z pochodni� i odrobin� jedzenia, wesz豉
do kopalni. Niestety, dni mija造, a Gertruda nie wychodzi豉. Prawdopodobnie zab陰dzi豉 w
kopalnianych chodnikach i zosta豉 tam ju� na zawsze. G鏎nicy opowiadali p騧niej, 瞠 gdy kt鏎y�
z nich zab陰dzi�, w kopalni s造cha� by這 dziwne odg這sy krok闚. Kiedy zab陰kany g鏎nik bieg� w stron� odg這s闚,
trafia� do wyj軼ia. Nikomu nie uda這 si� zobaczy� tej tajemniczej osoby, kt鏎a pomaga豉 g鏎nikom.
Podobno to w豉郾ie dobry duch Gertrudy przychodzi z pomoc� i ratuje g鏎nik闚, a i dzisiaj niejednemu
zb陰kanemu tury軼ie Gertruda wskaza豉 drog� do wyj軼ia ;-)
Do zwiedzania udost瘼niony zosta� 500-metrowy odcinek Sztolni Gertrudy. Mo瞠my tam zobaczy� m.in.: ekspozycj� map i plan闚 kopalni z okresu od XVIII do XX wieku, dawne narz璠zia g鏎nicze i hutnicze (fot.), wystaw� lamp g鏎niczych, laboratoryjny piec muflowy (fot.), w kt鏎ym wytapiano z這to oraz XVIII-wieczny w霩ek do transportu rudy. W bocznych chodnikach, pe軟i帷ych dawniej funkcj� magazyn闚 materia堯w wybuchowych, urz康zono laboratorium Hansa Sch酺fenberga (fot.). Du膨 atrakcj� jest skarbiec, gdzie mo積a zobaczy� 1066 "z這tych" sztabek odpowiadaj帷ych 16 tonom z這ta uzyskanym w ci庵u ca貫go czasu pracy kopalni (fot.).
Chodnik 鄉ierci, wykuty na wy窺zej kondygnacji, to miejsce gdzie skazywano na 鄉ier� g鏎nik闚 podejrzewanych
o kradzie� z這ta. R璚e skazanego wk豉dano po 這kcie w specjalnie wykute dziury, a nast瘼nie otwory te
wype軟iano zapraw�. Przytwierdzony w ten spos鏏 g鏎nik kona� w m璚zarniach...
Cz窷� trasy prowadzi po specjalnie przygotowanej o鄉iometrowej zje盥瘸lni (fot.). A na zako鎍zenie zwiedzania mo瞠my obejrze� jedyne w kraju Muzeum Przestr鏬, Uwag i Apeli (fot.) (fot.), czyli kolekcj� tabliczek z najr騜niejszymi has豉mi, ostrze瞠niami i informacjami ;-))
Wej軼ie do Sztolni Czarnej G鏎nej znajduje si� w g鏎nej cz窷ci Z這tego Jaru, u podn騜a wielkiego
kamienio這mu, w G鏎ze So速ysiej
(fot.).
G鏎� eksploatowano dwukrotnie poszukuj帷 z這ta i rudy arsenowej. Dzi瘯i temu mo積a, na podstawie
kszta速u i przekroju chodnik闚 oraz rodzaj闚 obud闚, zapozna� si� z r騜nymi technikami g鏎niczymi
stosowanymi na przestrzeni wiek闚. Tutaj te� znajduje si� podziemny chodnik prowadz帷y podobno do Czech
(fot.),
r璚znie kute 鈔edniowieczne wyrobiska ze 郵adami poci庵ni璚ia rylca oraz pot篹ne komory po wybraniu rud z這ta.
W g喚bi sztolni znajduje si� XVII-wieczny szyb, kt鏎ym trasa turystyczna prowadzi 8 pi皻er w d馧.
Schody ko鎍z� si� na g喚boko軼i 23 metr闚, sk康 kr皻ym chodnikiem przechodzimy do wysokiej podziemnej komory,
kt鏎ej najwi瘯sz� atrakcj� jest jedyny w Polsce i unikalny w skali ca貫j Europy
podziemny wodospad o wysoko軼i o鄉iu metr闚
(fot.).
Miasto
Z這ty Stok
po這穎ne jest w powiecie z帳kowickim, wojew鏚ztwie dolno郵御kim tu� przy granicy z Czechami. Wed逝g danych z roku 2016
liczy這 nieca貫 3 tys. mieszka鎍闚.
03.2012 Na podstawie stron internetowych: Kopalnia Z這ta w Z這tym Stoku, www.zlotystok.net. Aktualizacja 25.03.2012 |
|
Wszystkie zdj璚ia wykonane aparatem Panasonic Lumix DMC-FZ38
|