Położenie   Klimat   Hydrografia   Flora   Fauna   Ochrona przyrody

Tatry leżą w Europie Centralnej, na granicy Polski i Słowacji. Tworzą jedyny masyw o charakterze alpejskim pomiędzy Alpami na zachodzie, a Kaukazem i Uralem na wschodzie. Zajmują obszar około 795 km² (różne źródła podają inne dane), z czego w granicach Polski zaledwie 175 km², co stanowi mniej niż 25% ich powierzchni. Główna grań przebiega od Przełęczy Ździarskiej (1077 m) na wschodzie do Przełęczy Huciańskiej (904 m) na zachodzie. Ich długość wynosi około 57 km (wzdłuż głównej grani 80 km), a szerokość około 18 km. Do Polski należy wycinek północnych stoków Tatr, oparty o grzbiet główny od Wołowca (2063 m) do Rysów (2499 m), które są najwyższym szczytem Polski. Najwyższym szczytem leżącym całkowicie w granicach Polski jest Kozi Wierch (2291 m). Najwyższym szczytem całych Tatr jest Gerlach (2655 m), leżący po stronie słowackiej.
Najczęściej stosowany podział Tatr, z uwagi na różną budowę geologiczną, dzieli je na 3 części: od płn.wsch. wapienne Tatry Bielskie, zajmujące obszar ok. 64 km² z najwyższym szczytem Hawraniem (2152 m) znajdujące się całkowicie na Słowacji; oddzielone od nich Przełęczą Pod Kopą granitowe Tatry Wysokie, zajmujące obszar 335 km² z najwyższym szczytem Gerlachem (2655 m) i leżące na zachód od Przełęczy Liliowe (1952 m) najrozleglejsze (396 km²) Tatry Zachodnie z kulminacją na Bystrej (2248 m). Tatry są młodymi górami fałdowymi podobnie jak Alpy. Z granitów zbudowane są Tatry Wysokie, z granitów, gnejsów i łupków metamorficznych większa część grzbietu Tatr Zachodnich, natomiast Tatry Bielskie i niektóre partie północnych stoków i grzbietu głównego Tatr Zachodnich zbudowana jest ze skał osadowych, głównie wapieni i dolomitów.

Klimat Tatr zaliczany jest do klimatu górskiego strefy umiarkowanej, środkowoeuropejskiej. Jego cechami są: piętrowy układ stref termicznych i opadowych, znaczne zróżnicowanie w obrębie poszczególnych dolin, kotlin i grzbietów, przypadające na początek lata maksimum opadów oraz duża amplituda rocznej temperatury.
Temperatura spada w miarę wzrostu wysokości 0,6 stopnia na 100 m wzniesienia. Średnia roczna temperatura w Zakopanem (na wysokości 844 m) wynosi 4,9 stopnia, na Hali Gąsienicowej (1520 m) tylko 2,4 stopnia, a na Kasprowym Wierchu (1989 m) zaledwie -0,8 stopnia. Najcieplejszy miesiąc to lipiec, najchłodniejszy luty. Zimą często występuje inwersja termiczna-w dolinach temperatura jest niższa niż w wyższych partiach gór.
Wraz ze wzrostem wysokości zwiększa się roczna suma opadów. W Zakopanem to około 1000 mm, na Hali Gąsienicowej 1600 mm, na Kasprowym Wierchu 1800 mm, w rejonie Morskiego Oka 2000 mm. Maksimum opadów przypada na miesiące letnie. W skali całego roku około 40% opadów przypada na śnieg.
Zima w Tatrach trwa długo, od połowy października do połowy maja, lato zwykle od połowy czerwca do końca sierpnia. Wiosna w Tatrach jest chłodna, natomiast jesień często pogodna i dość ciepła.
Do charakterystycznych zjawisk tatrzańskiego klimatu należy ciepły wiatr wiejący z południa na północ, zwany halnym. Wiatr halny charakteryzuje się długimi, silnymi porywami, po których następują okresy względnej ciszy. Największą prędkość wiatru halnego odnotowano w maju 1968 roku- 310 km/godz. Charakterystyczne dla Tatr są takźe tzw. morza mgieł. kiedy górna granica zamglenia utrzymuje się poniżej skąpanych w słońcu wierzchołków.

Tatry znajdują się w obrębie dwóch zlewisk: Morza Czarnego i Morza Bałtyckiego. Głównym grzbietem przebiega europejski dział wodny. Wschodnia część Tatr znajduje się w dorzeczu Dunajca i Popradu i należy należy do zlewiska Morza Bałtyckiego. Część zachodnia, leżąca w dorzeczu Wagu i Orawy, należy do zlewiska Morza Czarnego.
Niemal wszystkimi dolinami płyną strumienie i potoki, charakteryzujące się niewielkimi długościami i dużym spadkiem (do 20% w głównych potokach). Większość strumieni i potoków wypływa ze źródeł, a część ma początek w jeziorach. Liczba żródeł w Tatrach przekracza 1000, przy czym część z nich jest tylko okresowa. Potoki tatrzańskie często załamują się na progach skalnych, tworząc kaskady zwane siklawami. Największy wodospad, zwany Wielką Siklawą znajduje się w Dolinie Roztoki i liczy około 70 m wysokości. Charakterystyczny element w krajobrazie tatrzańskim stanowią jeziora, zwane stawami. Jest ich w całych Tatrach około 200, z czego po polskiej stronie 40. Największymi są Morskie Oko i Wielki Staw w Dolinie Pięciu Stawów Polskich. Wciąż trwa spór, które z nich jest większe, oba mają ponad 34 ha powierzchni. Najgłębszy jest bez wątpienia Wielki Staw (79 m). Największe skupiska stawów występują w Dolinie Pięciu Stawów Polskich (6) i w Dolinie Gąsienicowej (21).

Ogólna liczba roślin rosnących w Tatrach wynosi ponad 1300, z czego około 250 to gatunki górskie i wysokogórskie. Występują tu rośliny endemiczne, które mają zasięg ograniczony tylko do Tatr (wiechlina szlachetna, świetlik bezostny). Występują także rośliny reliktowe, czyli takie, które w wyniku przystosowania się przetrwały w niezmiennej formie z dawnych epok. Są to m.in.: wierzba żyłkowana, wierzba zielna, dębik ośmiopłatkowy, ostróżka tatrzańska i skalnica tatrzańska. Tatry jak wszystki wysokie góry, charakteryzują się piętrowym układem roślinności.
Poziom dolny nazywany reglem dolnym, rozciąga się do wysokości około 1200 m i zajmuje około 70 km². Rośnie tu wszechobecny świerk, a także jodła i liczne drzewa liściaste-buk, jarząb, olcha szara, jawor. Z roślin runa występują: żywiec gruczołowaty, wawrzynek wilczełyko, rzeżucha trójlistkowa, lepiężnik biały, fiołek dwukwiatowy, niecierpek pospolity, konwalia majowa, sesleria tatrzańska, sasanka słowacka oraz liczne paprocie.
Poziom górny zwany reglem górnym rozciąga się od wysokości 1250 m do około 1550 m. Lasy regla górnego zajmują około 50 km². Dominuje tu świerk, występują także limba, jarząb pospolity i brzoza karpacka. Z roślin runa możemy spotkać: paprotnik ostry, gruszyczkę jednokwiatową,, borówkę czarną, brusznicę, widłaka jałowcowatego.
Trzecim piętrem roślinnym jest piętro subalpejskie, zwane piętrem kosodrzewiny. Rozciąga się ono na wysokości 1550-1800 m. Jak sama nazwa wskazuje, gatunkiem dominującym jest kosodrzewina. W pobliżu górnej granicy lasu osiąga ona do 3 m i maleje wraz ze wzrostem wysokości.
Powyżej piętra kosodrzewiny, na wysokości 1800-2300 m, rozciąga się piętro łąk wysokogórskich, zwane też piętrem alpejskim. Cechą charakterystyczną jest duża ilość roślin zielnych i traw. Możemy tu spotkać: sit skucinę, kostrzewę niską, dzwonek alpejski, turzycę nocną, dębik ośmiopłatkowy, kostrzewę pstrą, skalnicę tatrzańską.
Najwyższym piętrem roślinności jest piętro turniowe, zwane też piętrem subniwalnym. Jego dolna granica to 2300 m. Dominują tu mchy i porosty, a także skalnica, boimek dwurzędowy, lepnica bezłodygowa, goryczka przezroczysta, jaskier lodnikowy, starzec kraiński.

Najliczniej w Tatrach reprezentowane są owady. Występuje tu wiele gatunków chrząszczy, pluskwiaków i szarańczaków, a także muchówki i błonkówki (m.in. trzpienniki i ziemiórka pleniówka). Wśród stawonogów można zobaczyć skoczogonki czy studniczki tatrzańskie.
Z ssaków w Tatrach występują: jelenie, sarny, lisy, wilki. Rzadko można spotkać rysia. Największym zwierzęciem tatrzańskim jest niedźwiedź brunatny. Jego liczebność szacuje się na około 50 osobników. W wyższych partiach gór występują zwierzęta typowo wysokogórskie jak kozica czy świstak.
Świat ptaków reprezentowany jest przez głuszcza, cietrzewia, jarząbka, kuropatwę, 5 gatunków sów (włochatka, puchacz, sowa uszata, puszczyk zwyczajny), kilka gatunków dzięciołów, ziębę, gila, szczygła, kopciuszka, jaskółki, drozda, świergotka górskiego, ponurnika. Z ptaków drapieżnych na terenie Tatr występuje 7 gatunków. Są to: nieliczny orzeł przedni, sokół wędrowny, jastrząb, kobuz, krogulec, pustułka, myszołów.
Z gadów i płazów spotykamy salamandrę plamistą, traszkę karpacką, traszkę górską, kumaka górskiego, traszkę zwyczajną, zaskrońca, jaszczurkę żyworodną, ropuchę szarą a także jadowitą żmiję zygzakowatą, która występuje do wysokości około 1800 m.
Spośród tatrzańskich stawów tylko 2 mają zarybienie naturalne (Morskie Oko i Popradzki Staw), a kilka innych zostało zarybionych sztucznie. Występują tu: pstrąg potokowy, troć, głowacz pręgopłetwy, strzelba potokowa, pstrąg źródlany.

W celu realizacji ochrony przyrody na terenie Tatr 30 października 1954 roku powołano do życia Tatrzański Park Narodowy. Zajmuje on obecnie 21116 ha, a w jego granicach znajdują się całe Tatry Polskie oraz pewne obszary w rejonie Zgorzeliska i Głodówki. Około 13000 ha przypada na tereny leśne, a resztę stanowią hale i turnie. Pod ścisłą ochroną znajduje się 9895 ha. Oprócz Tatrzańskiego Parku Narodowego, który jest odpowiedzialny za całość ochrony przyrody na terenie Tatr, rzeczywistym i prawnym współgospodarzem jest Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze, spadkobierca Towarzystwa Tatrzańskiego i Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. Odpowiada ono za obsługę turystów, działalność schronisk i zagospodarowanie szlaków turystycznych. Po słowackiej stronie istnieje Tatransky narodny park (TANAP), który zajmuje 74111 ha powierzchni.

Wykorzystano Bedeker tatrzański Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000 oraz przewodnik Tatry Wydawnictwo Trawers, 1994

Powrót do strony głównej
Powrót do opisów szlaków