Dariusz Domagała

Małe miasteczka - miejsca, gdzie czas płynie jakby wolniej i spokojniej... Miejsca o wielowiekowej często historii, o których świat jakby zapomniał... Miejsca pełne starych, wspaniałych zabytków...
Taki jest właśnie Pasłęk, ponad 700-letnie krzyżackie miasto założone w miejscu staropruskiej osady Pazluk na Powiślu.
Pospacerujmy więc jego starymi uliczkami...

Pasłęk Historia

Pasłęk założono pod koniec XIII wieku z rozkazu mistrza krzyżackiego Meinhardta von Querfurta. Po raz pierwszy zostało wymienione w dokumentach w 1267 roku jako Pazluch. Pierwszymi mieszkańcami była ludność holenderska sprowadzona tu do osuszania bagien. Prawa miejskie Pasłęk otrzymał w roku 1297, nadano mu wówczas nazwę Holland. W 1320 roku przebudowano pasłęcki zamek z drewnianego na murowany. W roku 1410, po bitwie pod Grunwaldem, wojska króla Władysława Jagiełły zajęły na kilka miesięcy miasto. W roku 1440 Pasłęk przystąpił do Związku Pruskiego. Podczas wojny trzynastoletniej (1454-1466) opowiedział się po stronie polskiej, jednak na mocy pokoju toruńskiego w 1466 roku pozostał w granicach państwa krzyżackiego stając się siedzibą komtura. Podczas ostatniej wojny z Krzyżakami, w roku 1521, miasto i zamek zajęły wojska polskie i pozostawały tu do 1525 roku. Zamek został wówczas poważnie zniszczony.
Po sekularyzacji zakonu w 1525 roku znalazł się na terenie Prus Książęcych. W 1627 Pasłęk okupowały wojska szwedzkie króla Gustawa Adolfa. W czasie potopu szwedzkiego, w 1656 roku, na zamku w Pasłęku doszło do spotkania króla szwedzkiego Karola Gustawa i elektora branderburskiego Fryderyka Wilhelma, którzy omawiali działania wojskowe przeciwko Rzeczpospolitej. Podczas wojny siedmioletniej, w latach 1758-1762, miasto okupowali Rosjanie.
W latach 1807 i 1812, podczas przemarszów wojsk napoleońskich, w Pasłęku doszło do znacznych zniszczeń. W roku 1882 uruchomiono linię kolejową do Morąga, a później do Olsztyna i Elbląga. W 1898 roku w Pasłęku powstało Górnopruskie Towarzystwo Historyczne, którego honorowym przewodniczącym został książę Alexander zu Dohna ze Słobit.
Podczas II wojny światowej miasto zostało zniszczone w 80%, nie tylko z powodu działań wojennych, ale także podpaleń dokonanych przez żołnierzy Armii Czerwonej. Po wojnie Pasłęk znalazł się w granicach Polski, a dotychczasowi mieszkańcy zostali deportowani do Niemiec.

Obecnie Pasłęk jest miastem w powiecie elbląskim, w województwie warmińsko-mazurskim. Liczy około 12,5 tysięca mieszkańców (2013), a jego powierzchnia wynosi 10,63 km ². Przez miasto przebiega droga ekspresowa S7 oraz drogi wojewódzkie nr 505, 513, 526, 527. Leży w odległości około 23 km na południowy-wschód od Elbląga.

Pasłęk Najciekawsze miejsca

Zamek krzyżacki (fot.) (fot.) (fot.)

Zamek został wybudowany przez Krzyżaków w XIV wieku. Budowla znajdowała się w obrębie murów miejskich, jednak od zabudowań miejskich odgradzała go dodatkowe umocnienia i fosa. Pierwotnie był to obiekt jednoskrzydłowy z dwoma wieżami i był siedziba prokuratora krzyżackiego podległego komturowo w Elblągu. W 1454 roku siedzibę komtura przeniesiono do Pasłęka i dobudowano wówczas drugie skrzydło zamku. Na mocy II pokoju toruńskiego Pasłęk miał trafić w granice Rzeczpospolitej, jednak razem z Pasymiem został wymieniony za Sztum. W roku 1521 podczas mieszczańskiego powstania Krzyżacy zostali wygnani, a sam zamek został poważnie uszkodzony.
W 1543 roku wybuchł wielki pożar, który strawił również zamek, pozostały z niego tylko ściany. W wyniku odbudowy zamek uzyskał nowy kształt - dobudowano dwa skrzydła, tworząc zamknięty czworobok, wieżom nadano nowy, okrągły kształt. Kolejne przebudowy - w 1559, 1586 i w pierwszej połowie XVII wieku - miały na celu adaptację zamku na potrzeby nowej sztuki wojennej. W roku 1656 na zamku spotkali się król szwedzki Karol X Gustaw i Fryderyk Wilhelm, elektor branderburski, którzy uzgadniali swoją politykę wobec Polski. W 1659 roku zamek oblegali Szwedzi, jednak nie został on przez nich zdobyty.
W XVIII wieku zamek zamieniono na tymczasowe koszary i magazyny. W wieku XIX mieściło się tu więzienie, a od roku 1925 do II wojny światowej, sąd. W roku 1945 zamek spłonął na skutek działalności armii sowieckiej. W latach 50-tych i 60-tych XX wieku zamek odbudowano z przeznaczeniem na cele administracyjno-kulturalne. Odbudowano tylko trzy zamkowe skrzydła, w wyniku czego dziedziniec pozostaje otwarty od strony południowej. Skrzydła mają po trzy kondygnacje, baszty mają jedno piętro więcej i przykryte są dachem stożkowym. Obecnie mieści się tu siedziba Rady Miejskiej, biblioteka, Izba Historyczna, kino oraz Pasłęcki Ośrodek Kultury.
Poszukiwacze skarbów wymieniają zamek w Pasłęku jako jedno z miejsc, gdzie mogła zostać ukryta legendarna już Bursztynowa Komnata...

Kościół św. Bartłomieja (fot.) (fot.)

Kościół w sylu gotyckim zbudowany w I połowie XIV wieku. Jest to budowla halowa, trójnawowa. Najstarszą częścią jest prezbiterium, w którym znajduje się barokowy ołtarz główny z XVII wieku ze sceną ukrzyżowania na tle panoramy Pasłęka autorstwa rzeźbiarza Izaaka Rigi z Królewca (fot.). Wejście prowadzi przez pojedyncze drzwi z rozetą i gotyckim portalem. Wieża wzniesiona na planie kwadratu, zwieńczona dachem w kształcie ostrosłupa. Kościół jest przykryty sufitem beczkowym z wersami "Ojcze nasz". Dwie nawy boczne posiadają ołtarze odpowiednio z XVII wieku i z 1966 roku. Na uwagę zasługują organy wykonane przez gdańskiego mistrza Andreasa Hildebrandta z 1719 roku. Ambona pochodzi z 1690 roku, wsparta jest na figurze anioła, polichromowana w barwie złotej i czarnej. Zdobią ją figury apostołów, ewangelistów i proroków (fot.).
W 1543 roku wybuchł wielki pożar kościoła. Kościół odbudowano go w drugiej połowie XVI wieku zachowując przy tym gotycki styl i nadając mu barokowy wystrój wnętrza. W roku 1922 wieża kościoła uległa spaleniu, po odbudowie straciła zwieńczenie w postaci barokowego hełmu.
Przy kościele od 1993 roku działa katolicka rozgłośnia radiowa Quo Vadis.

Mury miejskie z basztami i bramami (fot.) (fot.) (fot.)

Wybudowane pomiędzy XIII i XV wiekiem, wzmocnione wieżami i basztami obronnymi. Ich długość wynosi około 1200 m. Główną bramą wjazdową była gotycka Brama Kamienna zwana też Wysoką Wieżą. Bramę wieńczy trójdzielny szczyt ozdobiony sterczynami. Pochodząca z XIV wieku Brama Młyńska była bocznym wyjściem od Starego Miasta.

Ratusz (fot.) (fot.)

Pochodzi z XIV wieku w stylu gotycko-renesansowym, rozbudowany w wieku XV. W roku 1945 zniszczony w ponad 80% przez żołnierzy sowieckich, odbudowany w 1961 roku. Późnorenesansowe szczyty pochodzą z XVII wieku, gotycki podcień wsparty na trzech kolumnach. Obecnie siedziba Biblioteki Pedagogicznej.

Kościół św. Józefa, obecnie cerkiew greckokatolicka

Pochodzi z 1855 roku, rozbudowany w latach 1909-1910. Po 1945 roku użytkowany był jako kaplica cmentarna. Od 1992 roku jest własnością grekokatolików. Od 1995 w cerkwi mieści się ikonostas.

Kościół św. Jerzego

Dawny renesansowy kościół pod wezwaniem Świętego Jerzego z 1598 roku. Kościoła posiada mur tynkowany na biało, spadzisty dach, a od strony wschodniej w szczyt ściany wbudowane jest zwieńczenie z dzwonem. Od 1966 roku kościół jest współużytkowany przez wyznawców prawosławia i luteranizmu.

04.2014

Na podstawie stron internetowych: Oficjalna strona Pasłęka oraz Pasłęk w Wikipedii.

Aktualizacja 13.04.2014