Dariusz Domagała

Wstrzymał Słońce, ruszył Ziemię... Któż z nas nie zna tego powiedzenia i kto nie wie, kogo ono dotyczy? Wiadomo, że chodzi o Mikołaja Kopernika, który tu właśnie pracował i żył ponad 30 lat. Tu powstało fundamentalne dzieło, które zrewolucjonizowało współczesną mu astronomię.
Zajrzyjmy więc na wspaniałe katedralne wzgórze we Fromborku, by zobaczyć miejsca, gdzie wielkiemu uczonemu udało się zatrzymać Słońce... ;-))

Frombork Historia

Frombork leży w powiecie braniewskim, w województwie warmińsko-mazurskim. Położony na Równinie Warmińskiej, nad Zalewem Wiślanym. Liczy niecałe 2500 mieszkańców.

Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1278 roku, kiedy to po powstaniu Prusów i spaleniu katedry w Braniewie, biskup warmiński Henryk Fleming postanowił przenieść tu kapitułę warmińską i wybudować katedrę. Nazwa miasta brzmiała wówczas Frauenburg, czyli Gród Pani. Miasteczko składało się z dwóch niezależnych od siebie części: zespołu katedralnego na wzgórzu i miasta nad Zalewem Wiślanym. Miasto stanowiło własność biskupów warmińskich a od 1320 roku należało do kapituły. Zwane było wówczas Civitas Warmiensis (Miasto Warmińskie). Jako datę nadania praw miejskich przyjmuje się rok 1310. Murowany kościół zaczęto wznosić dopiero w 1329 roku z inicjatywy biskupa Henryka Wogenapa. Budowa trwała do roku 1388.
Podczas wojny trzynastoletniej Frombork został spalony przez Krzyżaków, a na mocy pokoju toruńskiego z 1466 roku, miasto i cała Warmia weszło w skład Królestwa Polskiego.
Z Fromborkiem ściśle związany jest Mikołaj Kopernik, który jako kanonik kapituły warmińskiej pracował na Wzgórzu Katedralnym od roku 1510 aż do dnia śmierci w maju 1543 roku. Właśnie tutaj opracował "De revolutionibus orbium coelestium" (O obrotach sfer niebieskich), swoje największe dzieło przedstawiające heliocentryczną wizję Wszechświata. Od 1497 roku Kopernik sprawował funkcję kanonika warmińskiego, od 1503 scholastyka wrocławskiego, a od 1511 roku kanclerza kapituły warmińskiej. Tutaj też został pochowany (fot.).
W czasie wojen ze Szwecją (1626 i 1655) miasto kilkakrotnie zostaje zniszczone i od tej pory datuje się jego upadek gospodarczy. W roku 1626 Szwedzi wywieźli m.in. bibliotekę katedralną i pamiątki po Koperniku, zbiory te do dziś można oglądać w Uppsali. Po I rozbiorze Polski, w 1772 roku, miasto znalazło się w granicach Prus. W latach 1777-1783 była tu zimowa siedziba biskupa Ignacego Krasickiego. W 1837 roku przeniesiono tu siedzibę biskupstwa. W końcu XIX wieku, w związku z uruchomieniem w 1899 roku linii kolejowej, nastąpił rozwój turystyki i Frombork zaczął się rozwijać jako ośrodek turystyczno-wypoczynkowy.
Po II wojnie światowej miasto zostało włączone do Polski, a dotychczasową ludność wysiedlono do Niemiec. Niestety, z powodu dużych zniszczeń (ponad 80% miasta) i zmniejszeniu się liczby mieszkańców Frombork utracił prawa miejskie, które odzyskał dopiero w roku 1959. W roku 1946 podjęto decyzję o zorganizowaniu Muzeum Mikołaja Kopernika, które oficjalnie otwarto we wrześniu 1948 roku. W latach 1966-1973 prowadzono odbudowę Fromborka, w ramach akcji Związku Harcerstwa Polskiego pod kryptonimem "Operacja 1001 Frombork". Przez kilka lat w wakacje harcerze z całego kraju w czynie społecznym pomagali w odbudowie miasta i katedry.

W roku 2005, po trwających kilka lat pracach podjętych z inicjatywy biskupa warmińsko-mazurskiego Jacka Jezierskiego, zespół archeologów z Akademii Humanistycznej w Pułtusku pod kierownictwem prof. Jerzego Gąsowskiego odnalazł grób, w którym mógł być pochowany Mikołaj Kopernik. Odnaleziono tam szczątki, w tym czaszkę, którą przekazano do Centralnego Laboratorium Kryminalistycznego Komendy Głównej Policji w Warszawie, gdzie odtworzono wygląd astronoma. Ostatecznej identyfikacji udało się dokonać na podstawie badania kodu genetycznego DNA. Ponieważ nie można było pobrać próbek DNA od zmarłych bądź żyjących krewnych Kopernika, badania przeprowadzono po znalezieniu w zbiorach biblioteki uniwersytetu w Uppsali, gdzie znajduje się zrabowany przez Szwedów księgozbiór Kopernika, kilku włosów w książce "Calendarium Romanum Magnum" z roku 1518, która była często używana przez astronoma. Przeprowadzone w Szwecji badania DNA potwierdziły zgodność ich kodu genetycznego z kodem uzyskanym ze szczątków wydobytych w fromborskiej katedrze.

Frombork Najciekawsze miejsca

Zespół katedralny (fot.) (fot.) (fot.) (fot.)

Bazylika Archikatedralna Wniebowzięcia NMP i św. Andrzeja Apostoła

Katedra to jedna z największych budowli sakralnych Europy środkowej. Jest budowlą gotycką, halową, trójnawową o długości około 97 m, szerokości od 12 m (prezbiterium) do 22 m (główny korpus) i wysokości od posadzki do zwornika sklepienia 16,5 m (fot.) (fot.) (fot.). Zbudowana w latach 1329-1388 z inicjatywy biskupów warmińskich. Budowę rozpoczął biskup Henryk II Wogenap, świątynie konsekrował biskup Henryk III Sorbon. W wiekach późniejszych katedrę rozbudowano dodając kaplice: św. Jerzego (tzw. Kaplica Polska, powstała na początku XVI wieku, od 1639 roku do XIX wieku odprawiano w niej msze św. dla ludności polskiej) i Zbawiciela (kaplica Szembeka, ufundowana przez biskupa warmińskiego Szembeka, budowana w latach 1732-1735), zespół szesnastu ołtarzy bocznych i inne elementy wystroju wnętrza. Wewnątrz świątyni na uwagę zasługuje bogate barokowe wyposażenie świątyni: marmurowy ołtarz główny Franciszka Placidiego zrealizowany w latach 1747-1752 staraniem biskupa Adama Grabowskiego z białego, czarnego i różowego marmuru, a w nim obrazy "Wniebowzięcie NMP" oraz "Męczeństwo św. Andrzeja" (fot.); późnobarokowe stalle z herbami biskupów Szembeka i Potockiego; malowane epitafium kanonika Bartłomieja Boreschowa z 1426; płyty grobowe biskupów warmińskich; późnogotycki poliptyk (do połowy XVIII wieku ołtarz główny, ufundowany w 1504 roku przez wuja Kopernika, biskupa Łukasza Watzenrode) (fot.); kamienny portal w kruchcie zachodniej z XIV wieku; krucyfiks z końca XV wieku w łuku tęczowym oraz jedne z najsłynniejszych w Polsce organy barokowe z lat 1683-1684 wykonane przez organomistrza Daniela Nitrowskiego z Gdańska ozdobione barokową dekorację malarską wykonaną przez Jerzego Pipera z Lidzbarka Warmińskiego (fot.). Zewnątrz budowli szczególnie godne uwagi są bardzo dobrze zachowane gotyckie detale: portal ozdobiony figurami postaci biblijnych, lwów i bazyliszków.
Od ponad 40 lat w katedrze, we wszystkie niedziele od końca czerwca do sierpnia, odbywają się koncerty organowe w ramach Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Organowej.
W katedrze został pochowany Mikołaj Kopernik (fot.). Ostateczne potwierdzenie pochówku wielkiego astronoma uzyskano w 2005 roku w wyniku badań DNA szczątków znalezionych w katedrze.

Pałac Biskupi (obecnie siedziba muzeum Mikołaja Kopernika)

Gotycko-barokowy budynek położony w południowo-wschodnim narożniku Wzgórza Katedralnego. Pałac spłonął w 1945 roku, odbudowany w latach 1965-1970. Obecnie mieści się tam muzeum, gdzie można obejrzeć pamiątki po Mikołaju Koperniku (fot.) (fot.) (fot.).

Wieża Radziejowskiego

Dawna dzwonnica (fot.), najwyższa budowla Wzgórza Katedralnego, w stylu gotycko-barokowym z XVI-XVII wieku. Spłonęła w 1945 roku, odbudowana w latach 1972-73. Na parterze znajduje się niewielkie planetarium. Na wyższych kondygnacjach prezentowane są wystawy sztuki współczesnej. W dzwonnicy zawieszone jest wahadło Foucaulta, dzięki któremu można zaobserwowować ruch obrotowy Ziemi (fot.). Na wysokości 70 m npm znajduje się taras widokowy, z którego można podziwiać panoramę Fromborka i okolic (fot.) (fot.) (fot.).

Wieża Kopernika

Najstarszy element fortyfikacji Wzgórza Katedralnego (fot.), (fot.). Zbudowana przed 1400 rokiem, wielokrotnie przebudowywana. Spalona w 1945 roku, prace przy odbudowie zakończono w roku 1965. Wieża stanowiła mieszkanie Mikołaja Kopernika w latach 1504-1543. Zgromadzono tu m.in. przyrządy astronomiczne z czasów Kopernika.

Kanonie zewnętrzne

6 kanonii z XVII-XVIII wieku.

Wstęp na Wzgórze Katedralne jest płatny.

Kościół św. Mikołaja

Zbudowany w końcu XIV wieku w stylu gotyckim (fot.). W 1945 roku został zniszczony a odbudowany po wojnie pełni obecnie funkcję kotłowni miejskiej... Obok kościoła stoi zabytkowa, drewniana dzwonnica.

Kościół św. Ducha

Zespół poszpitalny z kaplicą św. Anny, zbudowany w XV wieku, przebudowany na przełomie XVII i XVIII wieku. W prezbiterium kaplicy zachowały się pochodzące z XV wieku gotyckie polichromie przedstawiające sceny z Sądu Ostatecznego. Wyremontowany w latach 1978-1989, obecnie mieści się tu Muzeum Historii Medycyny, część Muzeum Mikołaja Kopernika. Od strony południowej znajduje się herbarium z uprawami ziół leczniczych.

Baszta Żeglarska

Stanowi pozostałość po fromborskich fortyfikacjach z XIV i XV wieku. Pełniła rolę latarni morskiej i punktu obserwacyjnego. Odbudowana w latach 70-tych XX wieku. Jest jedynym zachowanym reliktem umocnień obronnych Fromborka (fot.).

Wieża Wodna

Pochodzi z XVI wieku. Pełniła funkcję wieży ciśnień w systemie wodociągowym dostarczającym wodę na Wzgórze Katedralne. W 1571 roku zainstalowano w niej urządzenie czerpakowe wykonane przez wrocławskiego rurmistrza Walentego Hendla na zlecenie kapituły. Był to drugi tego typu wodociąg w Europie. Urządzenie działało do 1778 roku. Na szczycie wieży znajduje się punkt widokowy.

08.2011

Na podstawie stron internetowych: Oficjalna strona miasta i gminy Frombork, Frombork w Wikipedii, Muzeum Mikołaja Kopernika we Fromborku oraz przewodnika Okolice Trójmiasta. Nawigator turystyczny, Carta Blanca 2008.

Aktualizacja 22.08.2011