Strona główna     Galeria zdjęć     


Mało kto wie, że w dziejach niemieckiego rodu Habsburgów istniała linia, która spolonizowała się i była bardzo zasłużona dla rozwoju polskiego regionu, którego była właścicielem. Mowa oczywiście o Habsburgach z Żywca, właścicieli Starego Zamku w Żywcu. Jeden z habsburskich arcyksiążąt był pretendentem do korony polskiej podczas I wojny światowej, a ostatni właściciel Żywca był pułkownikiem wojska polskiego, a w czasie II wojny odmówił współpracy z Niemcami i podpisania volkslisty.
Jeszcze kilka lat temu, w Nowym Zamku w Żywcu, mieszkała księżna Maria Krystyna Habsburg, która po latach wygnania wróciła na stałe do Polski. Dzięki zaangażowaniu w wiele akcji charytatywnych była powszechnie lubiana i szanowana. Po jej śmierci, w 2012 roku, uhonorowano ją pomnikiem-ławeczką w Parku Zamkowym, a pod oknami jej mieszkania wciąż leżą świeże kwiaty...





Żywiec Zamek Komorowskich



W połowie XIV wieku na wzniesieniu zwanym Grojec położonym na prawym brzegu Soły, istniał niewielki gród obronny będący w posiadaniu rodziny Skrzyńskich herbu Łabędź, którzy parali się łupieniem kupców na szlaku handlowym z Krakowa na Węgry. W 1460 roku, w wyniku akcji wojsk polskich, gród została zdobyty, a w 1465 roku Skrzyńscy zostali zmuszeni do sprzedaży swych ziemi królowi Kazimierzowi Jagiellończykowi. W 1467 roku król nadał włości żywieckie Piotrowi Komorowskiemu, który rozbudował niewielką warownię wzniesioną prawdopodobnie przez książąt oświęcimskich lub Mikołaja Strzałę herbu Kotwicz. Kolejny właściciel zamku, Mikołaj Komorowski, wszedł w układ z królem węgierskim Maciejem Korwinem i zobowiązał się do przekazania mu zamku w Żywcu. Na rozkaz Kazimierza Jagiellończyka wojska polskie zdobyły zamek w 1477 roku. W wyniku akcji wojsk królewskich zamek został spalony i zniszczony.
Obecną budowlę wzniósł Jan Komorowski na przełomie XV i XVI wieku. Zamek posiadał wówczas bramę warowną, dwa budynki mieszkalne i dwie narożne baszty. Do dzisiaj zachowała się jedna z wież zbudowana na planie kwadratu. W połowie XVI wieku nastąpiła rozbudowa zamku, powstała wówczas renesansowa, dwukondygnacyjna rezydencja z arkadowym dziedzińcem, który w swym pierwotnym układzie zachował się do dziś. Elewacje zewnętrzne ozdobiono attykami i sgrafitti, a otwory okienne otrzymały kamieniarkę, której niewielkie części zachowały się do dziś. Właścicielem Żywca był wówczas Jan Spytek Komorowski. Za czasów Mikołaja Komorowskiego, starosty oświęcimskiego i nowotarskiego, który ogromnie zadłużył dobra żywieckie, zamek został poważnie zniszczony przez braci Rylskich, wierzycieli Komorowskiego. W 1624 roku zamek zakupiła królowa Konstancja, żona Zygmunta III Wazy. Po niej właścicielem rezydencji był Jan Kazimierz. Odnowiony wówczas zamek został podwyższony o jedną kondygnację. W 1656 roku zamek zajęły wojska szwedzkie.
W 1675 roku zamek nabył hrabia Jan Wielopolski, kanclerz wielki koronny, który dokonał kolejnej rozbudowy zamku w 1716 roku. W wyniku prac zamek uzyskał wystrój barokowy, natomiast dziedziniec pozostał w stylu renesansowym. Wyburzono dawne skrzydło południowe poszerzając w ten sposób dziedziniec wewnętrzny. Wybudowano nowe dachy budynków w miejsce poprzednich z attykami. Uzupełniono krużganki, które od tej pory otaczały dziedziniec dookoła. W 1808 roku zamek nabył książę sasko-cieszyński Albert. W tym czasie zmieniono układ pomieszczeń na drugim piętrze, a sale ozdobiono polichromiami, częściowo zachowanymi do dziś.
W 1838 roku zamek zakupił arcyksiążę Karol Ludwik Habsburg. W połowie XIX wieku, w wyniku kolejnych remontów, zamek nabrał cech neogotyckich i od tej pory stał siedzibą biblioteki, archiwum i różnych urzędów, bowiem dla swoich potrzeb Habsburgowie wznieśli neoklasycystyczny pałac zwany Nowym Zamkiem  (fot.)  (fot.). Żywiecka linia Habsburgów z czasem spolonizowała się, a ostatni właściciel, Karol Olbracht Habsburg w 1918 roku przyjął obywatelstwo polskie i wstąpił w randze pułkownika do wojska polskiego. W czasie II wojny światowej odmówił współpracy z Niemcami, a jego żona Alicja Ankarcrona współpracowała z Armią Krajową. Poprzedni właściciel, Karol Stefan Habsburg był prezesem Polskiej Akademii Umiejętności, a przed i w czasie I wojny światowej był głównym pretendentem do tronu mającego powstać Królewstwa Polskiego.
Po II wojnie światowej majątek Habsburgów został upaństwowiony, w zamku mieściła się szkoła i mieszkania, potem archiwum i biblioteka, a potomkowie Habsburgów mieli zakaz przyjazdu do Żywca. Od 2005 roku zamek jest siedzibą Muzeum Miejskiego w Żywcu. Muzeum prezentuje stałe wystawy - Historia i tradycja miasta Żywca, Kultura ludowa Żywiecczyzny, Archeologia, Rzeźby i medale Stanisława Sikory, Ptaki i ssaki Żywiecczyzny, Sztuka sakralna Żywiecczyzny oraz Sądy, wyroki i tortury w Żywcu  (fot.)  (fot.)  (fot.).

Zamek jest budynkiem czworobocznym, trójkondygnacyjnym, który otacza prostokątny dziedziniec  (fot.). Wokół dziedzińca biegną trójkondygnacyjne arkadowe galerie  (fot.). W dwóch dolnych kondygnacjach arkady kolumnowe, w górnej części żelazne słupy z XIX wieku, zastosowane w miejsce pierwotnych drewnianych. Od północnego wschodu łączy się z zamkiem czworoboczna wieża, zwieńczona neogotyckimi krenelażami  (fot.). Arkadowy dziedziniec zamku uważany jest za jeden z najpiękniejszych w Polsce po Wawelu, Suchej Beskidzkiej i Baranowie Sandomierskim.
Zamek otacza Park Zamkowy o powierzchni 26 ha, dawny ogród zamkowy  (fot.)  (fot.)  (fot.). Ogrody zamkowe założyli Komorowscy już na przełomie XV i XVI wieku. Założenie parkowe w stylu włoskim powstało za czasów Adama Wielopolskiego w XVIII wieku. Sprowadzony z Niemiec ogrodnik stworzył wówczas geometryczny, regularny park z kompozycją przestrzenną wytyczoną w oparciu o zachowanie praw geometrii i perspektywy. Zbudowano wówczas oranżerię i zielarnię oraz fontannę. Wielopolscy zorganizowali również sieć kanałów w parku, a pośrodku parku wybudowano ośmioboczną, dwukondygnacyjną altanę w typie domku chińskiego  (fot.). Obok domku chińskiego ustawiono 18 rzeźb o tematyce mitologicznej. Pod koniec XVIII wieku park zmienia charakter z geometrycznego założenia na malowniczy układ polan krajobrazowych, a następnie park krajobrazowy w stylu angielskim. Po przejęciu zamku przez Habsburgów park zostaje powiększony o rozległą łąkę z sadzawką, zmodernizowano również system śluz regulujących dopływ wody z Koszarawy do sieci kanałów. Dzięki arcyksięciu Karolowi Stefanowi Habsburgowi powstały szklarnie i palmiarnia, wytyczona została aleja lipowa długości 650 m, wzniesiono nad kanałami kamienne mostki romantyczne oraz wystawiono ogrodzenie z bramami wjazdowymi. W latach 1930-1936 powstała polana widokowa, założono okrągły basen z fontanną, pergole oraz półkoliste rozarium.
W 2009 roku Park Zamkowy, podobnie jak i Nowy Zamek, przeszedł gruntowną rewitalizację. W 2012 roku na terenie parku i w salach Nowego Zamku otwarto Park Miniatur, który prezentuje 23 miniatury budowli z terenu Podbeskidzia  (fot.)  (fot.). W pobliżu postawiono pomnik księżnej Marii Krystyny Habsburg w postaci kamiennej ławeczki, na której siedzi księżna  (fot.).

Księżna Maria Krystyna Habsburg była córką arcyksięcia Karola Olbrachta Habsburga i pochodzącej ze Szwecji Alicji Ankarcrony. Ze względu na morganatyczny charakter związku Maria Krystyna nie miała prawa do dziedziczenia tronów Habsburgów ani do zwyczajowych dla Habsburgów tytułów arcyksiążąt cesarskich i książąt królewskich. Na mocy rodzinnego postanowienia była arystokratką z tytułem księżnej von Altenburg.
Księżniczka Maria Krystyna razem z najbliższą rodziną została zmuszona przez władze komunistyczne do wyjazdu z Polski po II wojnie światowej. Mieszkała w Szwecji, a następnie w Szwajcarii. Nigdy nie przyjęła obywatelstwa innego państwa ani nie zrzekła się obywatelstwa polskiego, które oficjalnie odzyskała w 1993 roku.
W 2001 roku wróciła na stałe do Polski i zamieszkała w wydzielonym dla niej przez władze Żywca mieszkaniu w Nowym Zamku. Mimo podeszłego wieku angażowała się w wiele akcji charytatywnych. W grudniu 2011 roku została odznaczona Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, a miasto Żywiec przyznało jej tytuł honorowej obywatelki.
Otoczona powszechnym szacunkiem zmarła w swoim mieszkaniu 2 października 2012 roku w wieku 89 lat. Została pochowana w rodzinnej krypcie w żywieckiej konkatedrze.

Wstęp na zamek jest płatny, wejście na dziedziniec bezpłatne.

Żywiec leży w Kotlinie Żywieckiej, u zbiegu Soły i Koszarawy nad Jeziorem Żywieckim. Znajduje się w województwie śląskim, jednak historycznie należy do Małopolski. Żywiec jest miastem powiatowym, a 2013 roku zamieszkiwało go około 32000 mieszkańców.
Przez Żywiec przebiega droga ekspresowa S69 (Bielsko-Biała - Zwardoń) oraz drogi wojewódzkie nr 945, 946 i 948. Miasto leży w odległości około 23 km na połudnowy-wschód od Bielska-Białej.


-----------------------------------------------
Z zamkiem w Żywcu związane są oczywiście różne legendy o duchach. Jedna z nich mówi, że w pochmurne, jesienne noce, przechodząc w pobliżu zamku można usłyszeć dochodzący z podziemi dziwny turkot. Podobno to duch jednego ze Skrzyńskich niegdyś łupiących kupców na szlaku z Krakowa na Węgry, w posiadaniu których był niewielki gród na górze Grojec. Kiedy w wyniku akcji wojsk królewskich zamek została zdobyty, Skrzyńskiego skazano na śmierć zamykając go w beczce nabitej wewnątrz gwoździami. Po zamknięciu beczkę spuszczono z zamkowej góry podziemnym korytarzem, który miał jakoby połączenie z nowym zamkiem położonym w mieście. Podziemnego korytarza nigdy nie odnaleziono, jednak po dziś dzień duch Skrzyńskiego wciąż niepokoi mieszkańców Żywca próbując odpokutować swoje winy...
W pogodne, księżycowe noce na krużgankach i galeriach żywieckiego zamku pojawia się niekiedy inny duch, duch szlachcica owiniętego szerokim jedwabnym pasem, z karabelą u boku, który w rękach trzyma sakiewkę z pobrzękującymi monetami. To duch ostatniego właściciela z rodu Komorowskich, Mikołaja. Mikołaj Komorowski prowadził bardzo hulaszczy tryb życia i szybko nie tylko roztrwonił rodzinny majątek, ale i popadł w olbrzymie długi. Będąc w finansowych tarapatach ukradł srebrne krzyże, monstrancję i kielichy z kościoła parafialnego w Żywcu, a następnie sprzedał je w Krakowie i Olkuszu. Zaczął również bić fałszywe złote monety, którymi próbował spłacać długi. Oszustwo wykryto, a Komorowskiemu wytoczono proces, w którym głównym dowodem miała być sakiewka pełna fałszywych monet. Komorowski wkradł się do sądu w przebraniu zakonnika i podmienił fałszywe monety na prawdziwe. Fortel jednak odkryto i sąd orzekł konfiskatę całego majątku Mikołaja Komorowskiego. Komorowski wszystkie swoje dobra zastawił królowej Konstancji, żonie Zygmunta III Wazy, a następnie zbiegł na Podhale. Po swojej śmierci, duch Mikołaja Komorowskiego wciąż pojawia się na zamku i od stuleci próbuje odpokutować za wszystkie swoje niecne występki...




04.2016


Na podstawie stron internetowych: Żywieckie Centrum Turystyki i Kultury, Zamkiobronne.pl - zamek w Żywcu oraz książek: Duchy w polskich zabytkach, Sport i Turystyka - Muza SA 2011 oraz Zamki i obiekty warowne od Opola do Żywca, Oficyna Wydawnicza Alma-Press.



Aktualizacja 09.04.2016






Stary Zamek

Stary Zamek

Stary Zamek

Zamkowy dziedziniec

Zamkowy dziedziniec

Wnętrza Starego Zamku

Wnętrza Starego Zamku

Ekspozycja muzealna

Ekspozycja muzealna

Park Zamkowy

Park Zamkowy

Domek Chiński w Parku Zamkowym

Domek Chiński w Parku Zamkowym

Ławeczka księżnej Marii Krystyny Habsburg

Ławeczka księżnej Marii Krystyny Habsburg

Park Miniatur w Parku Zamkowym

Park Miniatur w Parku Zamkowym

Wszystkie zdjęcia wykonane aparatem Panasonic Lumix DMC-FZ38


Więcej moich zdjęć na Picasa Web Albums





Zamkiobronne.pl - zamek w Żywcu
Żywieckie Centrum Turystyki i Kultury
Stary Zamek - Muzeum Miejskie w Żywcu
Oficjalny serwis miasta Żywiec