Po這瞠nie   Klimat   Hydrografia   Flora   Fauna   Ochrona przyrody


Tatry Po這瞠nie

Tatry le膨 w Europie Centralnej, na granicy Polski i S這wacji. Tworz jedyny masyw o charakterze alpejskim pomi璠zy Alpami na zachodzie, a Kaukazem i Uralem na wschodzie. Zajmuj obszar oko這 795 km2 (r騜ne 廝鏚豉 podaj inne dane), z czego w granicach Polski zaledwie 175 km2, co stanowi mniej ni 25% ich powierzchni. G堯wna gra przebiega od Prze喚czy 查ziarskiej (1077 m) na wschodzie do Prze喚czy Hucia雟kiej (904 m) na zachodzie. Ich d逝go嗆 wynosi oko這 57 km (wzd逝 g堯wnej grani 80 km), a szeroko嗆 oko這 18 km. Do Polski nale篡 wycinek p馧nocnych stok闚 Tatr, oparty o grzbiet g堯wny od Wo這wca (2063 m) do Rys闚 (2499 m), kt鏎e s najwy窺zym szczytem Polski. Najwy窺zym szczytem le膨cym ca趾owicie w granicach Polski jest Kozi Wierch (2291 m). Najwy窺zym szczytem ca造ch Tatr jest Gerlach (2655 m), le膨cy po stronie s這wackiej.
Najcz窷ciej stosowany podzia Tatr, z uwagi na r騜n budow geologiczn, dzieli je na 3 cz窷ci: od p軟.wsch. wapienne Tatry Bielskie, zajmuj帷e obszar ok. 64 km2 z najwy窺zym szczytem Hawraniem (2152 m) znajduj帷e si ca趾owicie na S這wacji; oddzielone od nich Prze喚cz Pod Kop granitowe Tatry Wysokie, zajmuj帷e obszar 335 km2 z najwy窺zym szczytem Gerlachem (2655 m) i le膨ce na zach鏚 od Prze喚czy Liliowe (1952 m) najrozleglejsze (396 km2) Tatry Zachodnie z kulminacj na Bystrej (2248 m). Tatry s m這dymi g鏎ami fa責owymi podobnie jak Alpy. Z granit闚 zbudowane s Tatry Wysokie, z granit闚, gnejs闚 i 逝pk闚 metamorficznych wi瘯sza cz窷 grzbietu Tatr Zachodnich, natomiast Tatry Bielskie i niekt鏎e partie p馧nocnych stok闚 i grzbietu g堯wnego Tatr Zachodnich zbudowana jest ze ska osadowych, g堯wnie wapieni i dolomit闚.



Tatry Klimat

Klimat Tatr zaliczany jest do klimatu g鏎skiego strefy umiarkowanej, 鈔odkowoeuropejskiej. Jego cechami s: pi皻rowy uk豉d stref termicznych i opadowych, znaczne zr騜nicowanie w obr瑿ie poszczeg鏊nych dolin, kotlin i grzbiet闚, przypadaj帷e na pocz徠ek lata maksimum opad闚 oraz du瘸 amplituda rocznej temperatury.
Temperatura spada w miar wzrostu wysoko軼i 0,6 stopnia na 100 m wzniesienia. 字ednia roczna temperatura w Zakopanem (na wysoko軼i 844 m) wynosi 4,9 stopnia, na Hali G御ienicowej (1520 m) tylko 2,4 stopnia, a na Kasprowym Wierchu (1989 m) zaledwie -0,8 stopnia. Najcieplejszy miesi帷 to lipiec, najch這dniejszy luty. Zim cz瘰to wyst瘼uje inwersja termiczna-w dolinach temperatura jest ni窺za ni w wy窺zych partiach g鏎.
Wraz ze wzrostem wysoko軼i zwi瘯sza si roczna suma opad闚. W Zakopanem to oko這 1000 mm, na Hali G御ienicowej 1600 mm, na Kasprowym Wierchu 1800 mm, w rejonie Morskiego Oka 2000 mm. Maksimum opad闚 przypada na miesi帷e letnie. W skali ca貫go roku oko這 40% opad闚 przypada na 郾ieg.
Zima w Tatrach trwa d逝go, od po這wy pa寮ziernika do po這wy maja, lato zwykle od po這wy czerwca do ko鎍a sierpnia. Wiosna w Tatrach jest ch這dna, natomiast jesie cz瘰to pogodna i do嗆 ciep豉.
Do charakterystycznych zjawisk tatrza雟kiego klimatu nale篡 ciep造 wiatr wiej帷y z po逝dnia na p馧noc, zwany halnym. Wiatr halny charakteryzuje si d逝gimi, silnymi porywami, po kt鏎ych nast瘼uj okresy wzgl璠nej ciszy. Najwi瘯sz pr璠ko嗆 wiatru halnego odnotowano w maju 1968 roku- 310 km/godz. Charakterystyczne dla Tatr s tak寬 tzw. morza mgie. kiedy g鏎na granica zamglenia utrzymuje si poni瞠j sk徙anych w s這鎍u wierzcho趾闚.



Tatry Hydrografia

Tatry znajduj si w obr瑿ie dw鏂h zlewisk: Morza Czarnego i Morza Ba速yckiego. G堯wnym grzbietem przebiega europejski dzia wodny. Wschodnia cz窷 Tatr znajduje si w dorzeczu Dunajca i Popradu i nale篡 nale篡 do zlewiska Morza Ba速yckiego. Cz窷 zachodnia, le膨ca w dorzeczu Wagu i Orawy, nale篡 do zlewiska Morza Czarnego.
Niemal wszystkimi dolinami p造n strumienie i potoki, charakteryzuj帷e si niewielkimi d逝go軼iami i du篡m spadkiem (do 20% w g堯wnych potokach). Wi瘯szo嗆 strumieni i potok闚 wyp造wa ze 廝鏚e, a cz窷 ma pocz徠ek w jeziorach. Liczba 穋鏚e w Tatrach przekracza 1000, przy czym cz窷 z nich jest tylko okresowa. Potoki tatrza雟kie cz瘰to za豉muj si na progach skalnych, tworz帷 kaskady zwane siklawami. Najwi瘯szy wodospad, zwany Wielk Siklaw znajduje si w Dolinie Roztoki i liczy oko這 70 m wysoko軼i. Charakterystyczny element w krajobrazie tatrza雟kim stanowi jeziora, zwane stawami. Jest ich w ca造ch Tatrach oko這 200, z czego po polskiej stronie 40. Najwi瘯szymi s Morskie Oko i Wielki Staw w Dolinie Pi璚iu Staw闚 Polskich. Wci捫 trwa sp鏎, kt鏎e z nich jest wi瘯sze, oba maj ponad 34 ha powierzchni. Najg喚bszy jest bez w徠pienia Wielki Staw (79 m). Najwi瘯sze skupiska staw闚 wyst瘼uj w Dolinie Pi璚iu Staw闚 Polskich (6) i w Dolinie G御ienicowej (21).



Tatry Flora Tatr

Og鏊na liczba ro郵in rosn帷ych w Tatrach wynosi ponad 1300, z czego oko這 250 to gatunki g鏎skie i wysokog鏎skie. Wyst瘼uj tu ro郵iny endemiczne, kt鏎e maj zasi璕 ograniczony tylko do Tatr (wiechlina szlachetna, 鈍ietlik bezostny). Wyst瘼uj tak瞠 ro郵iny reliktowe, czyli takie, kt鏎e w wyniku przystosowania si przetrwa造 w niezmiennej formie z dawnych epok. S to m.in.: wierzba 篡趾owana, wierzba zielna, d瑿ik o鄉iop豉tkowy, ostr騜ka tatrza雟ka i skalnica tatrza雟ka. Tatry jak wszystki wysokie g鏎y, charakteryzuj si pi皻rowym uk豉dem ro郵inno軼i.
Poziom dolny nazywany reglem dolnym, rozci庵a si do wysoko軼i oko這 1200 m i zajmuje oko這 70 km2. Ro郾ie tu wszechobecny 鈍ierk, a tak瞠 jod豉 i liczne drzewa li軼iaste-buk, jarz帳, olcha szara, jawor. Z ro郵in runa wyst瘼uj: 篡wiec gruczo這waty, wawrzynek wilcze造ko, rze簑cha tr鎩listkowa, lepi篹nik bia造, fio貫k dwukwiatowy, niecierpek pospolity, konwalia majowa, sesleria tatrza雟ka, sasanka s這wacka oraz liczne paprocie.
Poziom g鏎ny zwany reglem g鏎nym rozci庵a si od wysoko軼i 1250 m do oko這 1550 m. Lasy regla g鏎nego zajmuj oko這 50 km2. Dominuje tu 鈍ierk, wyst瘼uj tak瞠 limba, jarz帳 pospolity i brzoza karpacka. Z ro郵in runa mo瞠my spotka: paprotnik ostry, gruszyczk jednokwiatow,, bor闚k czarn, brusznic, wid豉ka ja這wcowatego.
Trzecim pi皻rem ro郵innym jest pi皻ro subalpejskie, zwane pi皻rem kosodrzewiny. Rozci庵a si ono na wysoko軼i 1550-1800 m. Jak sama nazwa wskazuje, gatunkiem dominuj帷ym jest kosodrzewina. W pobli簑 g鏎nej granicy lasu osi庵a ona do 3 m i maleje wraz ze wzrostem wysoko軼i.
Powy瞠j pi皻ra kosodrzewiny, na wysoko軼i 1800-2300 m, rozci庵a si pi皻ro 陰k wysokog鏎skich, zwane te pi皻rem alpejskim. Cech charakterystyczn jest du瘸 ilo嗆 ro郵in zielnych i traw. Mo瞠my tu spotka: sit skucin, kostrzew nisk, dzwonek alpejski, turzyc nocn, d瑿ik o鄉iop豉tkowy, kostrzew pstr, skalnic tatrza雟k.
Najwy窺zym pi皻rem ro郵inno軼i jest pi皻ro turniowe, zwane te pi皻rem subniwalnym. Jego dolna granica to 2300 m. Dominuj tu mchy i porosty, a tak瞠 skalnica, boimek dwurz璠owy, lepnica bez這dygowa, goryczka przezroczysta, jaskier lodnikowy, starzec krai雟ki.



Tatry Fauna Tatr

Najliczniej w Tatrach reprezentowane s owady. Wyst瘼uje tu wiele gatunk闚 chrz御zczy, pluskwiak闚 i szara鎍zak闚, a tak瞠 much闚ki i b這nk闚ki (m.in. trzpienniki i ziemi鏎ka pleni闚ka). W鈔鏚 stawonog闚 mo積a zobaczy skoczogonki czy studniczki tatrza雟kie.
Z ssak闚 w Tatrach wyst瘼uj: jelenie, sarny, lisy, wilki. Rzadko mo積a spotka rysia. Najwi瘯szym zwierz璚iem tatrza雟kim jest nied德ied brunatny. Jego liczebno嗆 szacuje si na oko這 50 osobnik闚. W wy窺zych partiach g鏎 wyst瘼uj zwierz皻a typowo wysokog鏎skie jak kozica czy 鈍istak.
安iat ptak闚 reprezentowany jest przez g逝szcza, cietrzewia, jarz帳ka, kuropatw, 5 gatunk闚 s闚 (w這chatka, puchacz, sowa uszata, puszczyk zwyczajny), kilka gatunk闚 dzi璚io堯w, zi瑿, gila, szczyg豉, kopciuszka, jask馧ki, drozda, 鈍iergotka g鏎skiego, ponurnika. Z ptak闚 drapie積ych na terenie Tatr wyst瘼uje 7 gatunk闚. S to: nieliczny orze przedni, sok馧 w璠rowny, jastrz帳, kobuz, krogulec, pustu趾a, myszo堯w.
Z gad闚 i p豉z闚 spotykamy salamandr plamist, traszk karpack, traszk g鏎sk, kumaka g鏎skiego, traszk zwyczajn, zaskro鎍a, jaszczurk 篡worodn, ropuch szar a tak瞠 jadowit 禦ij zygzakowat, kt鏎a wyst瘼uje do wysoko軼i oko這 1800 m.
Spo鈔鏚 tatrza雟kich staw闚 tylko 2 maj zarybienie naturalne (Morskie Oko i Popradzki Staw), a kilka innych zosta這 zarybionych sztucznie. Wyst瘼uj tu: pstr庵 potokowy, tro, g這wacz pr璕op貫twy, strzelba potokowa, pstr庵 廝鏚lany.



Tatry Ochrona przyrody

W celu realizacji ochrony przyrody na terenie Tatr 30 pa寮ziernika 1954 roku powo豉no do 篡cia Tatrza雟ki Park Narodowy. Zajmuje on obecnie 21116 ha, a w jego granicach znajduj si ca貫 Tatry Polskie oraz pewne obszary w rejonie Zgorzeliska i G這d闚ki. Oko這 13000 ha przypada na tereny le郾e, a reszt stanowi hale i turnie. Pod 軼is陰 ochron znajduje si 9895 ha. Opr鏂z Tatrza雟kiego Parku Narodowego, kt鏎y jest odpowiedzialny za ca這嗆 ochrony przyrody na terenie Tatr, rzeczywistym i prawnym wsp馧gospodarzem jest Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze, spadkobierca Towarzystwa Tatrza雟kiego i Polskiego Towarzystwa Tatrza雟kiego. Odpowiada ono za obs逝g turyst闚, dzia豉lno嗆 schronisk i zagospodarowanie szlak闚 turystycznych. Po s這wackiej stronie istnieje Tatransky narodny park (TANAP), kt鏎y zajmuje 74111 ha powierzchni.





Wykorzystano Bedeker tatrza雟ki Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000 oraz przewodnik Tatry Wydawnictwo Trawers, 1994




Powr鏒 do strony g堯wnej
Powr鏒 do opis闚 szlak闚