Strona główna     Galeria zdjęć     




Świerzawski kościół św. Jana i św. Katarzyny Aleksandryjskiej to jeden z cenniejszych romańskich zabytków w Polsce. Jego wspaniała bryła została zachowana prawie bez przeróbek, a wnętrze kryje, odkryte dopiero w XX wieku, niezwykłe malowidła datowane na okres od XIII do XV wieku.



Świerzawa Kościół św. Jana Chrzciciela i św. Katarzyny Aleksandryjskiej



Świątynia została zbudowana w miejscu wcześniejszego drewnianego kościoła w II ćwierci XIII wieku. Była budowlą orientowaną, bezwieżową, jednonawową z prezbiterium i wyodrębnionym łukiem tęczowym. Prezbiterium zabudowane jest od wschodu apsydą. Do północnej ściany przylega dobudowana w II połowie XIII wieku zachrystia. Wieża została dobudowana w 1507 roku  (fot.). Nieco później kościół zyskał przybudówkę na ścianie południowej. Prezbiterium przykrywa sklepienie krzyżowo-żebrowe, nawę drewniany strop podparty dwiema kolumnami z drewna jodłowego.
Pierwsza wzmianka o kościele w źródłach pisanych pochodzi z 1268 roku, kiedy wspomniano o miejscowym proboszczu Walterze. Kościół był kościołem parafialnym do 1391 roku, kiedy przeniesiono sakramenty do nowego kościoła w Świerzawie. Pierwszym patronem był św. Jan Chrzciciel. Św. Katarzyna Aleksandryjska został patronką w XIV wieku, po zniszczeniu kaplicy w Sędziszowej. W 1428 roku kościół został częściowo zniszczony przez husytów. Po tym wydarzeniu zbudowano mur obronny. Po utracie znaczenia i przyjęciu funkcji kościoła filialnego świątynia stała się kościołem cmentarnym w 1713 roku i takim pozostawała aż do końca II wojny światowej.
W latach 1552-1654 (oraz na krótko w latach 1875-1878) kościół był użytkowany przez ewangelików, którzy pozostawili po sobie drewnianą emporę z 1562 roku oraz ambonę z 1613 roku, niestety zniszczoną po II wojnie światowej. W XVIII wieku odprawiano w nim jedynie msze odpustowe i żałobne.
W I połowie XIX wieku w kościele wymieniono stropy i przebudowano empory. W latach 1903-1904 dokonano konserwacji ołtarza. W latach 1923-1924 wymieniono więźbę dachową i pokrycie dachów, a w 1929 roku odnowiono hełm wieży. Drewniany gont wymieniono ponownie w latach 60-tych i 70-tych XX wieku. W latach 60-tych XX wieku został zlikwidowany przykościelny cmentarz, po którym zachowało się tylko kilka kamiennych płyt nagrobnych  (fot.)  (fot.).
Po II wojnie światowej kościół niszczał aż do lat 50-tych. Wywieziono wówczas część wyposażenia (m. in. wspaniały gotycki ołtarz z 1498 roku, który obecnie znajduje się w kościele św. Marcina w Poznaniu). Pierwsze prace konserwacyjne w kościele przeprowadzono w 1959 roku, następne w latach 60-tych XX wieku, kolejne od 1977 roku w zasadzie do dnia dzisiejszego. W czasie prac konserwatorskich dokonano transferu niektórych malowideł, które eksponowane są w Muzeum Regionalnym w Jaworze oraz w Wydziale Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Obraz na desce "Tron Łaski" datowany przed 1350 rokiem był przez pewien czas pokazywany na Wawelu, by ostatecznie trafić do Muzeum Narodowego we Wrocławiu.
W 2003 roku udostępniono kościół turystom, a w 2005 roku wyremontowano wnętrze wieży. Podczas porządkowania wnętrza i konserwacji mensy ołtarzowej (w latach 1998-2001) znaleziono ukryte relikwie w kamiennym relikwiarzu zawierającym fragment kości. Relikwiarz zakryty był pieczęcią biskupa Kulumbacha z pogranicza bawarsko-frankońskiego.


Kościół wymurowany został z kamienia łamanego i piaskowca, jako budowla jednonawowa, z czworobocznym prezbiterium po stronie wschodniej, zamkniętym półkolistą apsydą i podłużną zakrystią po północnej stronie. W XVI wieku od zachodu dobudowano czworoboczną wieżę, a od strony południowo-zachodniej powstała czworoboczna przybudówka  (fot.)  (fot.)  (fot.).
Wszystkie okna kościoła zostały zamknięte półkoliście. Główne wejście umieszczono po stronie zachodniej nawy, w portalu o bogatych zdobieniach, z tympanonem zdobionym reliefem wyobrażającym motyw Drzewa Życia na tle splecionej wici roślinnej. Drugi portal umieszczono w ścianie południowej.
Nawa i prezbiterium pierwotnie przykryte były stropem drewnianym, wspartym w nawie na dwóch drewnianych słupach. Filar zachodni dekoruje ludowy wizerunek twarzy Chrystusa podążającego na Golgotę. Obie części rozdzielono półkolistą arkadą tęczy.

Kościół wobec braku poważniejszych przeróbek jest bardzo cennym zabytkiem architektury romańskiej. Jedynie okno południowe w prezbiterium i południowo-wschodnie w nawie powiększone zostały w trakcie budowy wieży w XVI wieku. Z tego okresu pochodzi prawdopodnie również portal południowy w nawie.
W prezbiterium zachował się średniowieczny kamienny ołtarz, zachowały się także malowidła o tematyce zwierzęcej i roślinnej, przedstawiające między innymi ptactwo, ryby i fantastyczne zwierzęta. Ścianę północną nawy kościoła zdobią pochodzące z XIV wieku malowidła ukazujące życie św. Katarzyny Aleksandryjskiej. Jest to najstarsze ze znanych przedstawień obrazowych życia tej świętej w Europie Środkowej. Na tej samej ścianie znajduje się również rysunek przedstawiający ukrzyżowanie. Na elewacji południowej zachował się fragment polichromii ukazującej postać Chrystusa na Krzyżu. Wewnątrz świątyni jest też 12 XVI-wiecznych renesansowych płyt nagrobnych rodzin von Hochberg, von Zedlitz i von Nimptsch, chrzcielnica z XIII wieku oraz drewniane, polichromowane empory.

Obecnie kościół nie pełni funkcji sakralnych, ale muzealne i wystawiennicze. Można go zwiedzać w sezonie letnim za skromną opłatą. Po sezonie zwiedzanie jest również możliwe po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym.
My byliśmy w pobliżu Świerzawy podczas świątecznego, listopadowego weekendu i niestety nie udało nam się zobaczyć jego wnętrza. Koniecznie będziemy musieli tu zajrzeć ponownie podczas sezonu turystycznego...


Kościół znajduje się miejscowości Świerzawa, w województwie dolnośląskim, powiecie złotoryjskim. Świerzawa leży w odległości około 22 km na północny wschód od Jeleniej Góry.






03.2024


Na podstawie stron internetowych: medievalheritage.eu - Świerzawa oraz www.swierzawa.pl - kościół św. Jana i św. Katarzyny.




Aktualizacja 09.03.2024






Kościół św. Jana Chrzciciela i św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Świerzawie

Kościół św. Jana Chrzciciela i św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Świerzawie

Kościół św. Jana Chrzciciela i św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Świerzawie

Kościół św. Jana Chrzciciela i św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Świerzawie

Kościół św. Jana Chrzciciela i św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Świerzawie

Wszystkie zdjęcia wykonane aparatem Panasonic Lumix DMC-FZ300




Kościół św. Jana i św. Katarzyny w Wikipedii
www.swierzawa.pl - kościół św. Jana i św. Katarzyny
medievalheritage.eu - Świerzawa
www.gorykaczawskie.pl - kościół św. Jana i św. Katarzyny
sekulada.com - kościół św. Jana i św. Katarzyny
Kaczawski szlak średniowiecznych polichromii - Świerzawa
grafywpodrozy.pl - romański kościół w Świerzawie
proszewycieczki.wordpress.com - kościół w Świerzawie