Strona główna      Galeria zdjęć      Historia      Najciekawsze miejsca     



To średniej wielkości miasteczko swoimi zabytkami mogłoby obdzielić kilka innych miejscowości. Mimo wojennych zniszczeń możemy podziwiać dobrze zachowany system obwarowań miejskich z bramami, basztami i murami, piękny ratusz i niezwykłą, gotycką kolegiatę, nazywaną czasem najpiękniejszym ceglanym kościołem w Polsce.
Z tego powodu Stargard Szczeciński, bo o nim mowa, nazwano klejnotem Pomorza i trzeba przyznać, że miasto w pełni zasłużyło na to miano :-)





Stargard Historia


Pierwsze wzmianki o Stargardzie pochodzą z początku XII wieku. W 1124 roku o mieście wspomina kronikarz Ebbo, a w 1140 roku Stargard wymieniony jest w bulli papieża Innocentego II. W 1186 roku książę pomorski Bogusław I osadził w mieście zakon joannitów, który wybudował tu klasztor i kaplicę przebudowaną później na kościół św. Jana. W 1199 roku książę Kazimierz II sprowadził tu zakon augustianów. W 1240 roku książę Barnim I nadał ziemię stargardzką biskupowi kamieńskiemu Konradowi III. Magdeburskie prawa miejskie wraz z licznymi przywilejami uzyskał Stargard w 1243 roku z rąk księcia Barnima I. W 1248 roku ziemia stargardzka powraca jako lenno pod władanie książęce. W 1292 roku miasto uzyskało prawa lubeckie, które przyczyniły się do dalszego rozwoju miasta. W 1295 roku rozpoczęto budowę murów miejskich. W tym samym roku na skutek podziału politycznego Pomorza, Stargard dostał się pod Księstwo Wołogosko-Słupskie, a wschodnia ziemia stargardzka weszła z czasem w skład Nowej Marchii.
Od XIV wieku miasto stało się jednym z najbogatszych miast na całym Pomorzu. W 1367 roku Stargard przystąpił do Hanzy. W 1372 roku w wyniku podziału księstwa, Stargard znajduje się w Księstwie Słupskim (w wyniku późniejszych podziałów w Księstwie Pomorsko-Stargardzkim). Od księcia Bogusława VIII Stargard uzyskuje autonomię sądownictwa i po pozbyciu się wójta książęcego, miasto ma praktycznie niezależny samorząd, stając się w ten sposób de facto miastem-republiką. XIV i XV wiek staje się okresem największej świetności Stargardu.
W 1454 roku doszło do zatargu między Stargardem a Szczecinem o przewóz statkami towarów po Inie. Obfitujący w dramatyczne wydarzenia konflikt, po interwencji księcia został zakończony pokojem w Kobylance. W 1540 roku wielki pożar niszczy wiele miejskich budynków, w tym ratusz. Kolejny pożar w 1584 roku niszczy kilkaset budynków, zachowując jedynie kościół św. Jana i kilka okolicznych domów.
Podczas wojny trzydziestoletniej, w wyniku walk między wojskami brandenburskimi, szwedzkimi i cesarskimi, Stargard zostaje zrujnowany, miasto utraciło 90% swojej ludności, pozostało zaledwie kilkadziesiąt budynków. W wyniku pokoju westfalskiego, kończącego wojnę trzydziestoletnią, Stargard dostał się pod panowanie Brandenburgii, a od 1701 roku włączony został do Królestwa Pruskiego. Po kongresie wiedeńskim nastąpił ponowny rozwój miasta, do którego przyczyniło się otwarcie w II połowie XIX wieku kilku połączeń kolejowych. W 1901 roku Stargard stał się powiatem miejskim.
Pierwsza wojna światowa nie przyniosła miastu wielkich zniszczeń. Niestety, kolejna wojna nie była już tak łaskawa dla Stargardu. W marcu 1945 roku, podczas walk o miasto, wojska sowieckiego I Frontu Białoruskiego niemal doszczętnie zniszczyły Stargard. W tym samym miesiącu w mieście pojawiły się władze polskie.

Obecnie Stargard Szczeciński jest miastem powiatowym w województwie zachodniopomorskim. Leży na Równinie Pyrzycko-Stargardzkiej, nad rzeką Iną. Jest trzecim pod względem ludności miastem w województwie zachodniopomorskim. W 2011 roku miasto liczyło prawie 70000 mieszkańców. Od stycznia 2016 roku miasto zmieni nazwę na Stargard pozbywając się drugiego członu nazwy.
Przez Stargard przebiegają drogi krajowe: nr 10 (Lubieszyn-Płońsk) i nr 20 (Stargard-Gdynia) oraz droga wojewódzka nr 176. Miasto leży w odległości około 38 km na wschód od Szczecina.






Stargard Najciekawsze miejsca


  • System obwarowań miejskich (zachowane 4 baszty, 3 bramy i 1040 m murów miejskich  (fot.))
    • Brama Pyrzycka  (fot.)  (fot.)
    • Kamienna część o wysokości 6 m powstała w okresie budowy murów miejskich pod koniec XIII wieku. Część bramy z cegły jest młodsza (1439 rok), kiedy to nadbudowano trzy kondygnacje nad przejazdem. W latach 50-tych XX wieku brama została odnowiona. Kolejny remont został przeprowadzony w latach 1991-1993.
      Podstawa bramy ma kształt kwadratu o boku 11 m i wykonana jest z kamieni polnych, trzy pozostałe kondygnacje są ceglane. Brama zwieńczona jest dwoma szczytami połączonymi dachem siodłowym. Przejazd w bramie tworzy ostrołuk, od zewnątrz zamykany ciężko okutą broną, po której zachowała się szczelina spustowa. Na trzeciej kondygnacji znajduje się ganek obronny ze strzelnicami. Elewacje rozczłonkowane są rzędami blend, w których także umieszczono strzelnice. Część szczytowa bramy udekorowana jest po bokach małymi blendami w kształcie tarcz.

    • Brama Wałowa  (fot.)  (fot.)
    • Zbudowana w 1439 roku z cegły, jej nazwa pochodzi od wałów ziemnych usypanych przed zewnętrznymi murami miasta. W 1780 roku rozebrano przedbramie. Zniszczona w czasie II wojny światowej, w latach późniejszych odbudowana. Zrekonstruowano też część renesansową w górnej części budowli.
      Podstawa bramy ma kształt prostokąta o wymiarach 10x11 m, a jej wysokość wynosi 19,4 m. Od strony zewnętrznej wsparta jest do wysokości pierwszego piętra skarpami. Dach dwuspadowy z sygnaturką z wieku XVII. Górna część bramy została nadbudowana w XVI wieku, otrzymując na wysokości I piętra pas blend firanowych. Szczyty wieży przyozdobione pilastrami, gzymsami, półkoliście zamkniętymi blendami. Przejazd ostrołukowy z pozostałością szczeliny po bronie.

    • Brama Młyńska (Portowa)  (fot.)  (fot.)
    • Jeden z symboli Stargardu, unikatowa budowla w skali europejskiej. Zbudowana w pierwszej połowie XV wieku. Nazwa pochodzi od młyna, który został wybudowany obok na Kanale Młyńskim w latach 1240-1268. Brama zabezpieczała port stargardzki, pobierano tu też myto za przewóz towarów na rzece. W I połowie XIX wieku brama służyła jako areszt. W II połowie XIX wieku bramę przebudowano w stylu neogotyckim. Obecnie Brama Młyńska jest siedzibą Stargardzkiego Stowarzyszenia Miłośników Sztuk Plastycznych "Brama".
      Podstawą bramy jest prostokąt o wymiarach 14x6 m. Brama jest budowlą dwukondygnacyjną z cegły. Stoi ponad korytem Kanału Młyńskiego, szerokość przepływu wynosi około 6 m. Dach czterospadowy z dwiema ośmiobocznymi wieżami o wysokości 28 m, które wystają ponad dach. Ponad przejazdem nad korytem rzeki od zewnątrz znajdują się dwa małe okienka strażnicze, zaś od strony miasta trzy. Elewacja murów zewnętrznych od strony miasta udekorowana jest dwiema blendami wypełnionymi lasowaniem z rozetą. Wieże mają otwory strzelnicze i krenelaże z ceglanymi hełmami w kształcie ostrosłupów zakończonych iglicami z kulami i gryfami.

    • Brama Świętojańska
    • Brama została zbudowana w połowie XV wieku, rozebrana podczas likwidacji części miejskich obwarowań w 1842 roku. Obecnie zachował się tylko neogotycki tunel z końca XIX wieku.

    • Baszta Morze Czerwone  (fot.)  (fot.)
    • Najokazalsza baszta miejska w Polsce, zbudowana w II połowie XIV wieku w stylu gotyckim. Według legendy jej nazwa związana jest z walkami podczas wojny trzydziestoletniej (1618-1648), kiedy to doszło do rozlewu morza krwi.
      Baszta ma 34 m wysokości i opiera się na prostokątnym, kamiennym cokole o wymiarach 8x9 m. Środkowy trzon baszty ma kształt cylindra z cegły o tzw. wiązaniu polskim, na którym są widoczne dekoracje w postaci rombów z glazurowanej cegły. Baszta posiada trzy tarasy widokowe, z których dwa górne zwieńczone krenelażem. Wewnątrz można wyodrębnić osiem poziomów. Na każdym poziomie znajdują się okienka (szczeliny), służące do obserwacji i ostrzału. Na zewnętrznej elewacji rozstaw tych okienek tworzy szachownicę. Szczyt baszty wieńczy ceglany, ośmioboczny ostrosłup. Przejście przebito w 1860 roku.

    • Baszta Tkaczy (Lodowa)  (fot.)  (fot.)
    • Zbudowana w połowie XV wieku, ma wysokość 31 m. Część cylindryczna baszty opiera się na kwadratowej podstawie, a część górna zwieńczona jest krenelażem, nad którym wznosi się ceglany stożek. Elewacja posiada dekoracje z glazurowanej cegły, układanej w szachownice w części kwadratowej i w romby w części cylindrycznej. Wewnątrz baszty można wyróżnić osiem poziomów, przystosowanych do obserwacji i obrony.

    • Baszta Jeńców
    • Zbudowana na przełomie XV i XVI wieku. Ma kształt cylindra o wysokości 13 m na okrągłej, kamiennej podstawie. Wnętrze dzieli się na cztery poziomy z otworami strzelniczymi.

    • Baszta Białogłówka  (fot.)
    • Zbudowana w I połowie XV wieku na podstawie kwadratowej, przechodzącej w kształt cylindra. Wysokość 30 m, wewnątrz sześć kondygnacji wraz z lochem więziennym. Nazwa baszty pochodzi od zwieńczającego jej hełm sześciokątnego stożka, otynkowanego na kolor biały.

    • Basteje
    • Zbudowane w XVI wieku, zachowały się przy Baszcie Tkaczy  (fot.), Prochowni i Baszcie Jeńców. W basteji przy Baszcie Tkaczy mieści się obecnie oddział muzeum ze zbiorem militariów od średniowiecza do II wojny światowej.

  • Kolegiata NMP Królowej Świata  (fot.)  (fot.)
  • Pierwszy murowany kościół w stylu gotyckim powstał w latach 1292-1324. Był budowlą halową, trójnawową i nie posiadał wieży. W latach 1388-1500 trwała rozbudowa kościoła. Postało wówczas nowe prezbiterium z obejściem, wieniec kaplic, zakrystia, chór, kaplica mariacka oraz wieże. Podwyższono nawę środkową dzięki czemu świątynia uzyskała kształt bazyliki. Od 1539 roku kościół był świątynia ewangelicką, co było związane z wprowadzeniem na Pomorzu reformacji.
    W 1635 roku w wyniku wielkiego pożaru miasta ucierpiał również kościół Mariacki. Odbudowa, rozpoczęta w 1639 roku, trwała aż 25 lat. W wyniku odbudowy zniszczonych sklepień wzbogacono je o dekoracyjne formy gwiaździste w nawie głównej i krzyżowe w nawach bocznych. Kościół otrzymał wówczs wyposażenie barokowe. Do dziś zachował się z tego okresu ołtarz główny z 1663 roku i ambona z 1683 roku. Kolejny remont miał na celu przywrócenie gotyckiego wnętrza kościoła (1819-1824). Ściany i filary pomalowano na czerwono, a ołtarze wymieniono na gotyckie.
    Pod koniec XIX wieku, z okazji 600-lecia istnienia świątyni, zdecydowano o kolejnym, generalnym remoncie. W 1901 roku odnowiono portal południowy, wymieniono około 80% detali zdobniczych i architektonicznych, założono nowe witraże. Prace przywróciły wygląd kościoła sprzed 1817 roku. Ponowne poświęcenie świątyni odbyło się 30 sierpnia 1911 w obecności pary cesarskiej, Wilhelma II i Augusty Wiktorii.
    Podczas II wojny światowej kościół poważnie ucierpiał - spaleniu uległo część dachów, zniszczony został hełm wieży północnej oraz wnętrza. Budynek przeszedł po wojnie na własność państwa, przekazany kościołowi katolickiemu w 1957 roku. W dniu 30 listopada 1957 roku kardynał Stefan Wyszyński dokonał poświęcenia kościoła i oddał go w użytkowanie utworzonej parafii pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny Królowej Świata. W 1962 roku odbudowano hełm wieży. W 1995 roku kościół został podniesiony do rangi kolegiaty. W 2006 roku otwarto taras widokowy w wieży północnej.
    Kolegiata jest budowlą orientowaną, wzniesioną z cegły na fundamentach z ciosów granitowych. Zbudowana jest na planie wydłużonego prostokąta zamkniętego od wschodu wielobocznie. Długość kościoła wynosi 79,5 m, szerokość 37,8 m, wysokość nawy 32,5 m.
    Wewnątrz drewniany, barokowy ołtarz główny z 1663 roku  (fot.), ambona z 1683 roku  (fot.), zachowała się część polichromii: w zakrystii z XV wieku, w kaplicy Trzech Króli z I połowy XVIII wieku, w kaplicy Piotra Gröninga oraz w kaplicy Mildenitzów. Zachowała się także, choć w złym stanie, tablica fundacyjna na zachodniej elewacji wieży północnej z XIII wieku.

  • Ratusz  (fot.)  (fot.)
  • Pierwszym budynkiem w miejscu obecnego ratusza był tzw. Dom Kupiecki zbudowany w XIII wieku. Była to budowla parterowa, murowana. Pod koniec XIV wieku budynek został całkowicie przebudowany i stał się siedzibą władz miasta. W przebudowanym ratuszu, na parterze, mieściła się hala targowa i karcer, a na I piętrze biuro burmistrza, kancelaria, sala posiedzeń radnych, sala sądowa i skarbiec. W 1540 roku ratusz został zniszczony w wyniku wielkiego pożaru. Odbudowany po około 30 latach. Poważnie zniszczony podczas wojen ze Szwedami w XVII wieku i w 1945 roku. Ponownie odbudowany w latach 1957-1961 na podstawie rysunków i zdjęć, przywrócono wówczas stan ratusza z końca XIX wieku.

  • Odwach  (fot.)
  • Zbudowany około 1720 roku w stylu barokowym. Budynek z podcieniami na parterze i krytym gankiem na piętrze, dach mansardowy. Odwach pełnił funkcję siedziby straży stargardzkiego garnizonu. Zniszczony podczas II wojny światowej. Po wojnie odbudowany i przystosowany do celów muzealnych.

  • Kościół św. Jana  (fot.)
  • Zbudowany w I połowie XV wieku w stylu gotyckim w wyniku rozbudowy kaplicy wzniesionej przez joannitów w XIII wieku. Relikty kaplicy joannitów wbudowane zostały w filary nawy głównej obecnego prezbiterium. W roku 1540 i 1697 dwukrotnie ulegała zniszczeniu wieża. Obecna wieża pochodzi z 1892 roku i ma wysokość 99 m. W 1998 roku, podczas remontu zwieńczenia wieży, odkryto zbiór dokumentów, monet oraz list pastora kościoła z datą 17 sierpnia 1893. Zbiór umieszczony był w metalowej kuli. Znalezione przedmioty przechowywane są w Muzeum Miejskim, a ich miejsce zajęły informacje o współczesnym Stargardzie.
    Kościół św. Jana jest budowlą halową, trójnawową, w nawie środkowej sklepienia gwiaździste, a w nawach bocznych krzyżowe. Wewnątrz organy z 1731 roku oraz czterosiedziskowe stalle z XV wieku. Od 2005 roku w kościele znajdują się relikwie świętego Rafała Kalinowskiego. Do II wojny światowej w kościele znajdował się tzw. poliptyk świętojański, czyli gotycki ołtarz główny z XV wieku. Obecnie wszystkie zachowane elementy poliptyku znajdują się w Muzeum Narodowym w Szczecinie.

  • Kościół św. Ducha
  • Wybudowany w latach 1874-1877 w stylu neogotyckim. Zbudowany na planie prostokąta z prezbiterium zwróconym ku zachodowi.

  • Cerkiew św. św. Piotra i Pawła  (fot.)
  • Zbudowana w latach 1890-1891 w stylu neogotyckim, pierwotnie (do 1945 roku) kościół pod wezwaniem Chrystusa należący do gminy ewangelicko-reformowanej. W 1953 roku przekazany Polskiemu Autokefalicznemu Kościołowi Prawosławnemu.
    Wzniesiony na planie krzyża greckiego z dwiema ośmiobocznymi wieżami (niższa, wschodnia wieża pozostała nieukończona). We wnętrzu znajduje się uproszczony ikonostas. Na wieży dzwon z 1890 roku.

  • Plebania kolegiaty  (fot.)
  • Zespół trzech budynków w pobliżu kolegiaty. Najstarszy budynek wzniesiono pod koniec XIV wieku, kolejne w XVI i XIX wieku.

  • Kamienice barokowe na Rynku  (fot.)
  • Powstały w XVII wieku. W kamienicy pod numerem 4 mieści się Centrum Informacji Turystycznej.

  • Kamienica Protzena  (fot.)
  • Zbudowana w I połowie XV wieku w stylu gotyckim na planie prostokąta o wymiarach 18x11,4 m. Obecny kształt pochodzi z połowy XVII wieku. Szczyt kamienicy zdobiony tzw. blendą stargardzką.
    Kamienica zniszczona podczas II wojny światowej, odbudowana w latach 1957-1959. Obecnie siedziba Państwowej Szkoły Muzycznej.

  • Kamienica Rohledera  (fot.)
  • Kamienica powstała w XVI wieku z kamieni polnych łączonych z cegłą. Podzielona gzymsami na kilka poziomych stref, z rzędami zmniejszających się ku górze nisz. Szczyt budynku schodkowy, charakterystyczny dla domów kupieckich w miastach hanzeatyckich.
    Zniszczona podczas II wojny światowej, odbudowana w latach 1969-1973. Obecnie siedziba Miejskiej Biblioteki Publicznej.

  • Arsenał
  • Zbudowany około 1500 roku, ściany udekorowane układanymi z cegły zendrówki pasami rombowymi. Początkowo budynek jednokondygnacyjny, z czasem położono drewniany strop, tworząc dwie kondygnacje. Na parterze znajdowała się zbrojownia, a pierwsze piętro służyło jako warsztat naprawy i produkcji broni. Przebudowany w 1635 roku po pożarze. W XIX wieku ponownie przebudowany, służył jako więzienie. W czasie I wojny światowej Arsenał uległ zniszczeniu, odbudowany w 1936 roku. Ponownie zniszczony podczas II wojny, odbudowany w latach 1974-1977.
    Obecnie siedziba Archiwum Państwowego.

  • Spichlerz
  • Zbudowany w XVII wieku nad Młynówką, budynek ceglany. Pełnił funkcję królewskiego magazynu solnego, a później spichlerza. Zniszczony w 1945 roku, odbudowany w latach 1975-1980.

  • Wieża ciśnień  (fot.)
  • Zbudowana w latach 1896-1897 w stylu neogotyckim. Podstawę wieży stanowi ośmiobok, który zwężając się ku górze przechodzi w walec. Część mieszcząca zbiornik o pojemności 500 m3 jest najszersza i zwieńczona blendami i blankami. Przykrycie wieży stanowi ośmioboczny ostrosłup. Elewacja bogato zdobiona. Wysokość wieży wynosi 65 m.

  • Czerwone koszary
  • Kompleks trzech budynków zbudowany w latach 1881-1884 dla 9 Kołobrzeskiego Pułku Grenadierów Hrabiego Gneisenau. Budynki wykonane z czerwonej cegły, zdobione blankami. Obecnie stacjonuje tu 2 Stargardzki Batalion Saperów.


Zabytki Stargardu znajdują się na Europejskim Szlaku Gotyku Ceglanego.







09.2015


Na podstawie stron internetowych: Portal miejski Stargardu i Stargard w Wikipedii.




Aktualizacja 02.09.2015






Ratusz, odwach i kolegiata

Ratusz, odwach i kolegiata

Odwach i kamienice barokowe

Odwach i kamienice barokowe

Brama Pyrzycka

Brama Pyrzycka

Baszta Morze Czerwone

Baszta Morze Czerwone

Brama Młyńska

Brama Młyńska

Brama Młyńska i mury obronne

Brama Młyńska i mury obronne

Brama Wałowa

Brama Wałowa

Ratusz

Ratusz

Plebania kolegiaty

Plebania kolegiaty

Wszystkie zdjęcia wykonane aparatem Panasonic Lumix DMC-FZ38




Portal miejski Stargardu
Stargard w Wikipedii
Powiat stargardzki