Strona główna      Galeria zdjęć      Historia      Najciekawsze miejsca     



Na wysokiej wiślanej skarpie w Grudziądzu znajduje się unikatowy w skali kraju zespół obronnych spichrzy. Potężne mury wznoszące się nad spokojnym nurtem rzeki robią wspaniałe wrażenie, a szczególnie pięknie prezentują się z przeciwległego brzegu Wisły, gdzie wyznaczono nawet specjalny punkt widokowy.
Grudziądz to jednak nie tylko spichrze. Warto również zajrzeć na zamkowe wzgórze, gdzie ostatnio odbudowano wieżę zwaną Klimkiem, skąd roztacza się piękny widok na miasto i dolinę Wisły :-)





Grudziądz Historia


Historia Grudziąda sięga czasów panowania pierwszych Piastów. W 1207 roku Ziemia Chełmińska przeszła we władanie Konrada Mazowieckiego, który w 1218 roku przekazał ją biskupowi Chrystianowi, stanowiła ona dla niego bazę do chrystianizacji Prus. Wobec niepowodzenia akcji misyjnej biskupa, Ziemię Chełmińską wraz z Grudziądzem przekazano w 1231 roku Zakonowi Krzyżackiemu, który ustanowił tu komturstwo i rozpoczął budowę murowanego zamku (1250-1299). W ten sposób Grudziądz znalazł się w rękach Krzyżaków aż do II pokoju toruńskiego. W 1291 roku miasto otrzymało przywilej lokacyjny na prawie chełmińskim.
W 1410 roku miasto i zamek na krótko zdobyły wojska króla Władysława Jagiełły. W roku 1455 miasto zdobyły wojska Związku Pruskiego, co praktycznie oznaczało koniec panowania Krzyżaków potwierdzony w 1466 roku na mocy postanowień II pokoju toruńskiego, kiedy to Grudziądz i całe Prusy Królewskie przeszły pod władzę Rzeczpospolitej, a w mieście utworzono starostwo.
Od tej pory aż do XVII wieku miasto rozwijało się bardzo dynamicznie, było też miejscem obrad Rady Pruskiej, zjazdów stanowych i sejmików generalnych Prus Królewskich. W 1522 roku w Grudziądzu przebywał Mikołaj Kopernik, który wygłosił tu słynny traktat o monetach. W mieście gościli również królowie: Zygmunt August i Stefan Batory.
Rozwój miasta został zahamowany w XVII wieku w wyniku nieustannych wojen toczonych przez Polskę. W latach 1626-1628 pod miastem zebrało się pospolite ruszenie z udziałem króla Zygmunta III i hetmana wielkiego koronnego Stanisława Koniecpolskiego, który w 1628 roku powstrzymał tu wojska szwedzkie. W 1655 wojna wojska szwedzkie zajęły Grudziądz dzięki pomocy protestanckich mieszkańców miasta. Miasto było okupowane przez kilka lat, a Szwedzi rozbudowali fortyfikacje i utworzyli tu bazę zaopatrzeniową. Na zamku przebywała wówczas królowa szwedzka z rodziną. W 1659 roku wojska polskie pod wodzą hetmana Jerzego Lubomirskiego zdobyły miasto, które jednak doznało poważnych zniszczeń. Podczas III wojny północnej, w 1703 roku, miasto ponownie zdobyły wojska szwedzkie. Wiek XVIII oznaczał dla miasta upadek ekonomiczny.
W 1772 roku, w wyniku I rozbioru Polski, Grudziądz znalazł się w zaborze pruskim. W 1776 roku Prusacy rozpoczęli tu budowę wielkiej twierdzy, której punktem centralnym była Cytadela. Twierdza miała za zadanie bronić przeprawy przez Wisłę. W 1807 roku Cytadela przetrwała oblężenie przez wojska napoleońskie i wspomagających ich Polaków. Cytadela pełniła również funkcję więzienia, więziono tu m.in. powstańców listopadowych i styczniowych. Wiek XIX przyniósł miastu spory rozwój i Grudziądz stał się jednym z ważniejszych ośrodków miejskich Prus Zachodnich. Rozwinął się przemysł, powstały ważne inwestycje infrastruktury miejskiej (gazownia, wodociągi, elektrownia), zbudowano stały most przez Wisłę oraz węzeł kolejowy. W tym czasie rozebrano niestety zamek, z którego pozostała tylko wieża zwana Klimkiem.
W styczniu 1920 roku Grudziądz wrócił w skład Rzeczpospolitej. W dwudziestoleciu międzywojennym miasto stało się jednym z ważniejszych garnizonów wojskowych. Powstało m.in. słynne Centrum Wyszkolenia Kawalerii, stacjonowały tu dwa pułki piechoty, pułk artylerii lekkiej, mieściło się dowództwo 16 Dywizji Piechoty oraz Centrum Wyszkolenia Żandarmerii. W 1925 roku zorganizowano w mieście I Pomorską Wystawę Rolnictwa i Przemysłu, której otwarcia dokonał prezydent RP Stanisław Wojciechowski.
3 września 1939 roku do Grudziądza wkroczyły wojska niemieckie. Wyzwolenie miasta spod okupacji niemieckiej nastąpiło 6 marca 1945 roku, niestety w wyniku działań wojennych zabudowa miejska została zniszczona w około 60%.

Obecnie Grudziądz jest miastem na prawach powiatu w województwie kujawsko-pomorskim. Miasto leży na 835 km Wisły. W 2013 roku miasto liczyło prawie 98000 mieszkańców.
Przez Grudziądz przebiega droga krajowa nr 16 do granicy państwa z Litwą oraz droga nr 55 (Stolno-Grudziądz-Kwidzyn-Malbork-Nowy Dwór Gdański). Kilka kilometrów od miasta przebiega także autostrada A1.






Grudziądz Najciekawsze miejsca


  • Zespół spichrzów obronnych  (fot.)  (fot.)  (fot.)  (fot.)
  • Pierwszy murowany spichlerz powstał na wysokiej skarpie nad Wisłą w latach 1346-1351, kolejne około 1364 roku. W 1504 roku było ich już 14. Spichlerze spełniały przede wszytkim funkcję magazynów zbożowych, jednak ze względu na mocną konstrukcję pełniły również funkcję obronną. Od strony Wisły budynki były kilkukondygnacyjne, a od strony miasta, ze względu na topografię terenu, zaledwie parterowe lub jednopiętrowe. Od strony rzeki podparte były wysokimi szkarpami. Wewnętrzna konstrukcja była drewniana z belkowymi stropami.
    Podczas walk o miasto w 1659 roku większość spichrzów spłonęła, ocalało tylko 6 budynków. Podczas odbudowy dawne szersze parcele podzielono na mniejsze, co umożliwiło zwiększenie liczby budynków do około 30. W 1903 roku 5 budynków spłonęło, a część dostosowano do potrzeb mieszkalnych. Kolejne zniszczenia przyniosły walki o Grudziądz w 1945 roku, a odbudowa trwała w latach 1946-1966.
    Obecnie część spichrzów nadal pełni funkcje magazynowe, część mieszkalne, kilka służy potrzebom Muzeum. W jednym, połączonym krytym przejściem przerzuconym nad ulicą z gmachem dawnego kolegium jezuickiego (obecnie ratusz), znajduje się część biur Urzędu Miejskiego.
    Grudziądzkie spichrze stały się symbolem miasta, a ich widok z przeciwległego brzegu Wisły, gdzie znajduje się specjalny punkt widokowy jest jedyny w swoim rodzaju :-)  (fot.)  (fot.)

  • Bazylika św. Mikołaja  (fot.)  (fot.)  (fot.)
  • Budowę kościoła farnego św. Mikołaja rozpoczęto pod koniec XIII wieku, budowę prezbiterium ukończono w 1310 roku. Nawa główna zbudowana została prawdopodobnie w połowie XIV wieku, nawy boczne i wieża na przełomie XIV i XV wieku. W latach 1572-1598 oraz 1655-1659 należał do ewangelików. Po 1620 roku dobudowano od strony północnej kaplice grobowe rodziny Kostków, ośmioboczną kaplicę rodu Działyńskich oraz bracką św. Michała. W 1738 roku wieża otrzymała ażurowy, barokowy hełm, a w 1769 roku zbudowano wieżyczkę z sygnaturką. Pod koniec XVIII wieku rozebrano kaplice boczne oraz hełm wieży. Podczas oblężęnia miasta w 1945 roku spaleniu uległy wnętrza fary, runęła górna część wieży i dachy. Kościół odbudowano w latach 1946-1949. W 1992 roku, po utworzeniu diecezji toruńskiej, fara została podniesiona do rangi kolegiaty, a w 2010 roku papież Benedykt XVI nadał kościołowi rangę bazyliki mniejszej. Bazylika św. Mikołaja pełni również funkcję sanktuarium maryjnego związanego z kultem obrazu Matki Bożej Łaskawej.
    Kościół św. Mikołaja jest budowlą w stylu gotyckim, ceglaną, orientowaną. Ma długość 41 metrów, 21 m szerokości oraz 16 m wysokości. Ma formę trójnawowej, czteroprzęsłowej pseudobazyliki, z pięciobocznie zamkniętym jednoprzęsłowym prezbiterium. Od zachodu wznosi się wieża na rzucie kwadratu. Elewacje są oszkarpowane. Korpus kryty dachem dwuspadowym, chór niższym. Wieżę wieńczy dach namiotowy z niewielką nadstawką. Barokowa, ażurowa sygnaturka na wschodnim skraju korpusu jest kryta baniastym hełmem.
    W ołtarzu głównym (w dolnej części) rzeźby świętych Andrzeja, Pawła, Piotra i Judy Tadeusza, w górnej części świętych Jana Nepomucena, Grzegorza, Mikołaja i Franciszka Ksawerego. W polu środkowym ołtarza obraz św. Mikołaja pędzla Jerzego Hoppena z 1950 roku, w górnej kondygnacji Trójca Św. Leonarda Torwirta z tego samego roku. Przed ołtarzem z prawej strony zachowana chrzcielnica typu gotlandzkiego z XIII wieku, zdobiona ornamentem kwiatowym, smokami i maszkaronami, z romańską czarą granitową. Ołtarze boczne projektu Leonarda Torwirta z 1954 roku. W nawie północnej zachowała się autentyczna część środkowa z obrazem Matki Boskiej z Dzieciątkiem z XVII wieku, który jest uznawany za cudowny. W 2002 roku papież Jan Paweł II koronował obraz dwiema pozłacanymi koronami.

  • Brama Wodna  (fot.)  (fot.)
  • Cześć murów obronnych Grudziądza, powstała na początku XIV wieku. Bramą można było wjechać do miasta z Placu Portowego. Dolna część bramy z ostrołukowym dawnym przejazdem pochodzi z XIV wieku, natomiast górna część została przebudowana na cele mieszkalne po spaleniu bramy w 1659 roku. W wyniku działań wojennych w 1945 roku brama została bardzo zniszczona. Odbudowana w latach 1953-1955. W wyniku odbudowy przekształcono jej elewację od strony miasta, przez co straciła gotycki charakter.
    W pobliżu Bramy Wodnej znajduje się Pomnik Flisaka, rzeźba autorstwa grudziądzkiego artysty Ryszarda Kaczora przedstawiająca flisaka podczas rzecznego spływu towarów  (fot.).

  • Mury miejskie
  • Mury otaczające miasto rozpoczęto wznosić na początku XIV wieku. Wielokrotnie były umacniane i rozbudowywane. Mury posiadały 5 bram: Wodną, Toruńską, Boczną, Łasińską i Zamkową, której szyja bramna łączyła się z przedzamczem. W ciągu murów zbudowano 10 wież. W II połowie XIX wieku, w związku z rozwojem miasta, większość murów rozebrano, a fosy zostały zasypane. Do dziś przetrwała Brama Wodna oraz południowo-wschodni narożnik murów z przyziemiem baszty  (fot.)  (fot.).

  • Góra Zamkowa
  • W latach 1250-1299 powstał w tym miejscu murowany zamek wzniesiony przez Krzyżaków. Zamek zbudowano na planie nieregularnego czworoboku z 30-metrową wieżą zwaną Klimkiem. Zamek był wielokrotnie niszczony, a w 1801 roku, z rozkazu Fryderyka Wilhelma III, rozpoczęto rozbiórkę zamku, z którego pozostał tylko Klimek oraz studnia o głębokości 50 m. W 1945 roku wojska niemieckie wysadziły wieżę w powietrze.
    W latach 2006-2014 na Górze Zamkowej przeprowadzono badania archeologiczne oraz zrekonstruowano wieżę  (fot.), studnię i wyeksponowano relikty murów zamkowych. Obecnie odbudowana wieża ma wysokość 23 metry, a na jej szczyt z tarasem widokowym prowadzi prawoskrętna klatka schodowa. Zarówno z Góry Zamkowej, jak i z samej wieży roztacza się piękny widok na Grudziądz i dolinę Wisły  (fot.)  (fot.).

  • Dawny klasztor benedyktynek  (fot.)
  • Benedyktynki przybyły do Grudziądza w 1631 roku i w tym czasie powstały pierwsze zabudowania klasztorne, które niestety nie przetrwały wojen ze Szwecją. Obecny, barokowy budynek powstał w latach 1728-1731. W 1810 roku władze pruskie dokonały kasaty zakonu, choć benedyktynki pozostawały tu do 1836 roku. Podczas wojny zabudowania spłonęły, odbudowane w latach 50-tych XX wieku.
    Obecnie mieści się tu Muzeum im. ks. dr Władysława Łęgi.

  • Kościół św. Ducha  (fot.)
  • Zbudowany przez Krzyżaków wkrótce po przejęciu miasta, pełnił funkcję szpitala. W 1345 roku strawiony przez pożar. Odbudowany jako jednonawowy murowany kościół na planie wydłużonego prostokąta. W XVI wieku stał się świątynią ewangelicką, pod koniec tego wieku przekazany katolikom. Ponownie we władaniu ewngelików od 1608 roku. Po przybyciu do miasta benedyktynek stał się kościołem klasztornym. Zniszczony podczas wojen ze Szwedami, odbudowany w XVIII wieku. Po kasacie zakonu stał się ewangelicką świątynią garnizonową. Od 1900 roku ponownie katolicki. Zniszczony podczas II wojny światowej, odbudowany w latach 1956-1959. Od 1980 roku kościół parafialny.

  • Pałac Opatek  (fot.)
  • Zbudowany przez benedyktynki jako furta klasztorna. Budynek jest piętrowy, murowany z cegły, w stylu barokowym, Fasada podzielona jest pilastrami, w których w dwóch kondygnacjach wnęk znajduje się 8 drewnianych, późnobarokowych figur zakonnych świętych. Budynek kryty jest czterospadowym dachem. Zniszczony w 1945 roku, odbudowany w latach 1949-1950, rozebrano wówczas skrzydło łączące pałac z kościołem św. Ducha.
    Obecnie mieści się tu wystawa stała muzeum w Grudziądzu - "Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudziądzu - kolebka kawalerii II Rzeczypospolitej".

  • Rynek  (fot.)  (fot.)
  • Ma kształt prostokąta o wymiarach 54x70 m, wybrukowany w 1843 roku kostką granitową i bazaltową. Z czterech rogów Rynku odchodzi osiem ulic. Do 1851 roku na Rynku stał gotycki ratusz, a także dom kupiecki i kościół ewangelicki im. Fryderyka II. Do początku XVII wieku w Rynku stały drewniane kamieniczki, a następnie murowane piętrowe. Rynek doznał poważnych zniszczeń w 1945 roku, kamieniczki odbudowano w stylu barokowym. W pierzei północnej zachowała się kamienica "Pod Łabędziem"z przełomu XVI i XVII wieku. Na środku Rynku stoi pomnik "Żołnierza Polskiego", postawiony w miejscu Pomnika Niepodległości zniszczonego w 1939 roku.

  • Kościół Ewangelicko-Augsburski św. Jana  (fot.)
  • Zbudowany w 1916 roku jako świątynia kościoła Katolicko-Apostolskiego działającego w mieście od 1864 roku. Położony w południowej części gotyckich murów obronnych. Kościół powstał w stylu późnego neogotyku. Budynek jest ceglany, jednonawowy, z prezbiterium zwróconym w stronę południową, dach dwuspadowy kryty dachówką. Kościół nie posiada wieży. Fasada z trójkątnym szczytem z ukośnie ustawionymi sterczynami. Elewacje boczne wzmocnione przyporami.
    W 1946 roku kościół przejęła parafia ewangelicko-augsburska. Wewnątrz znajduje się neogotycki ołtarz z obrazem z 1936 przedstawiającym powołanie pierwszych uczniów Chrystusa, neogotycka ambona, chrzcielnica i prospekt organowy.

  • Cytadela
  • Budowa cytadeli rozpoczęła się w 1776 roku na rozkaz króla pruskiego Fryderyka II, budowę zakończono w 1789 roku. Cytadela była centralnym punktem całego systemu fortów, czyli Twierdzy Grudziądz. Zadaniem cytadeli była m.in. ochrona przeprawy przez Wisłę.
    W 1807 roku cytadelę oblegały wojska francuskie wsparte oddziałami polskimi, którym jednak nie udało się zdobyć twierdzy. Cytadela pełniła również więzienia, więziono tu m.in. polskich powstańców. W 1872 roku twierdzę oficjalnie zlikwidowano. Po zakończeniu I wojny światowej budowle twierdzy użytkowane były przez wojsko polskie - stacjonował tu 18 Pułk Ułanów Pomorskich oraz 16 Pułk Artylerii Polowej, w 1931 roku przemianowany na 16 Pomorski Pułk Artylerii Lekkiej. Znajdowały się tam również magazyny wojskowe. W 1944 roku, z rozkazu Hitlera, cytadela miała być centralnym punktem oporu przed nacierającą Armią Czerwoną. Bardzo krwawe wali o miasto i twierdzę trwały do początku marca 1945 roku. Niemiecka załoga twierdzy skapitulowała 6 marca 1945 roku.
    Obecnie cytadela jest wciąż użytkowana przez wojsko, jednak jest możliwe jej zwiedzanie w wybrane dni roku.

  • Kościół św. Franciszka Ksawerego  (fot.)
  • Kościół (wraz z kolegium - obecnie ratusz) stanowi kompleks barokowego zespołu pojezuickiego ufundowanego przez Jana Działyńskiego, wojewodę chełmińskiego. Jezuici pojawili się w Grudziądzu w 1622 roku, kościół został wybudowany w latach 1648-1723 w stylu barokowym. W prezbiterium sklepienie krzyżowe zdobione, w nawie kolebkowe z lunetami i gurtami. Ściany zdobione pilastrami korynckimi. Fasada trójdzielna, dwukondygnacyjna, prostokątna z pilastrami. W górnej części fasady trzy wnęki z rzeźbami św. Ignacego, św. Stanisława Koski i św. Andrzeja Boboli. Ołtarz główny ufundowany przez wojewodę chełmińskiego Jana Czapskiego. Wewnątrz rzeźby, obrazy i naczynia liturgiczne z XVII i XVIII wieku oraz cztery konfesjonały z XVIII wieku.

  • Ratusz  (fot.)  (fot.)
  • Dawny budynek kolegium jezuickiego zbudowany w latach 1647-1725. Budynek powstał na planie prostokąta w dwoma skrzydłami od północy. Ratusz jest budowlą w styku późnobarokowym, dwupiętrową, murowaną z cegły. W środkowej części znajduje się portal z ozdobnym tympanonem. Posiada czworoboczną wieżę zakończoną galerią i zwieńczoną baniastym hełmem. Na wysokości pierwszego piętra znajduje się łącznik na półkolistej arkadzie łączący ratusz ze spichrzem  (fot.).
    Po kasacie zakonu jezuitów w 1718 roku mieściło się tu gimnazjum, następnie seminarium nauczycielskie, a od 1897 roku aż do dziś mieści się tu Urząd Miejski. Z ratuszowej wieży od 1956 roku grany jest hejnał grudziądzki.
    Tuż obok ratusza, na koronie muru schodów prowadzących z ulicy Spichrzowej na Błonia Nadwiślańskie, stoi pomnik "Ułan i dziewczyna". Pomnik powstał z inicjatywy komitetu społecznego, dla upamiętnienia działalności przedwojennego Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudziądzu. Monument, autorstwa Ryszarda Kaczora, odsłonięto w 2008 roku podczas XX Zjazdu Kawalerzystów RP. Poniżej rzeźby umieszczono napis z wiersza generała Bolesława Wieniawy-Długoszowskiego: "Bo serce ułana, gdy położysz je na dłoń: Na pierwszym miejscu panna, przed panną tylko... koń".  (fot.)  (fot.)


    Zabytki Grudziądza znajdują się na Europejskim Szlaku Gotyku Ceglanego.



    -----------------------------------------------
    Grudziądz ma swoje własne duchy, o których mówi taka legenda... Kiedy w XVI wieku do miasta zostali sprowadzeni osadnicy z Holandii jeden z nich o imieniu Johan zakochał się w Polce, Katarzynie. Miłość została odwzajemniona, niestety kochankom nie dane było szczęśliwe życie. Dotychczasowy adorator Katarzyny, wraz z grupą parobków, zastawił pułapkę na Johana. Kiedy Johan wracał z randki został pobity, a następnie utopiony w kanale wodnym zwanym Trynką. Na wieść o śmierci ukochanego zrozpaczona Katarzyna w tym samym miejscu skoczyła do wody i utonęła. Od tamtej pory w każdą noc świętojańską w miejscu tragicznej śmierci kochanków można zobaczyć wychodzącą z kanału parę. Duchy chwilę spacerują wzdłuż brzegu, a następnie znikają ponownie w wodzie...







    02.2015


    Na podstawie stron internetowych: Informacja Turystyczna - Grudziądz i Grudziądz w Wikipedii.
    Wykorzystano fragment książki Witolda Vargasa i Pawła Zycha Duchy polskich miast i zamków, Wydawnictwo BOSZ 2013.




    Aktualizacja 21.02.2015






Pałac Opatek

Pałac Opatek

Mury miejskie

Mury miejskie

Pomnik Flisaka

Pomnik Flisaka

Brama Wodna

Brama Wodna

Zespół spichrzów obronnych

Zespół spichrzów obronnych

Zespół spichrzów obronnych

Zespół spichrzów obronnych

Wisła w Grudziądzu

Wisła w Grudziądzu

Pomnik Ułan i dziewczyna

Pomnik Ułan i dziewczyna

Bazylika św. Mikołaja

Bazylika św. Mikołaja

Wszystkie zdjęcia wykonane aparatem Panasonic Lumix DMC-FZ38




Oficjalny portal miasta
Grudziądz w Wikipedii
www.visitkujawsko-pomorskie.pl - Grudziądz
Muzeum im. ks. dr. Władysława Łęgi w Grudziądzu
Koło przewodników PTTK w Grudziądzu
Informacja Turystyczna - Grudziądz