Strona główna     Galeria zdjęć 1      Galeria zdjęć 2      O Sandomierzu     Historia     Zabytki    



Sandomierz... Położony malowniczo na nadwiślańskiej skarpie na siedmiu wzgórzach, pełen zabytkowych kamieniczek, kościołów, urokliwych zaułków... Miasto o tysiącletniej historii, niegdyś jedno z najważniejszych miast Rzeczpospolitej, dziś tylko powiatowe miasteczko, ale swoim urokiem mógłby obdzielić dziesiątki innych miast. To po jego brukowanych uliczkach śmigał rowerem serialowy ojciec Mateusz. Przespacerujmy się jego śladem...


        



Sandomierz O Sandomierzu


Leży na granicy Wyżyny Sandomierskiej, nad Wisłą, w województwie świętokrzyskim. Położona na prawym brzegu, przemysłowa część miasta, leży już w Kotlinie Sandomierskiej. Miasto zajmuje powierzchnię ponad 28 km2 i liczy prawie 25 tys. mieszkańców (2007). Jest miastem powiatowym i stolicą Diecezji Sandomierskiej. To ważny ośrodek oświatowy, kulturalny i gospodarczy regionu.
W Sandomierzu znajduje się łącznie 120 obiektów zabytkowych. Najbardziej znane to Brama Opatowską, Ratusz, Katedra, Zamek oraz jedna z najstarszych szkół w Polsce - ponad 400-letnie Collegium Gostomianum. Turyści mogą podziwiać doskonale zachowany średniowieczny układ urbanistyczny.
Miasto jest położone na siedmiu wzgórzach (dzięki temu nazywane jest czasami małym Rzymem), pomiędzy którymi znajdują się malownicze lessowe wąwozy. W granicach miasta znajduje się też rezerwat przyrody Góry Pieprzowe, które są wschodnim zakończeniem Gór Świętokrzyskich.
Sandomierz leży na przecięciu dróg krajowych nr 79 (Warszawa - Sandomierz - Kraków - Bytom) oraz 77 (Lipnik - Przemyśl). Mają tu także początek dwie drogi wojewódzkie: 723 (do Tarnobrzega) oraz 777 (do Maruszowa). Sandomierz jest węzłową stacją kolejową. Schodzą się tu tory ze Skarżyska-Kamiennej, Stalowej Woli-Rozwadowa i Tarnobrzega. Obecnie przez stację nie kursują pociągi pasażerskie, prowadzony jest tylko ruch towarowy.




Sandomierz Historia


Sandomierz to jedno z najstarszych miast Polski. Początki osadnictwa na terenie miasta sięgają czasów młodszej epoki kamiennej - neolitu. Rozwój miasta nastąpił w okresie wczesnego średniowiecza i związany był z położeniem Sandomierza na ważnych szlakach handlowych, na styku trzech krain: Wyżyny Sandomierskiej, Kotliny Sandomierskiej i Wyżyny Lubelskiej. Sąsiedztwo rzek płynących w kierunku Wisły ułatwiały szeroki kontakt ze światem, dzięki czemu miasto rozwijało się intensywnie, pełniąc też ważne role administracyjne.
Pierwsze wzmianki o Sandomierzu pochodzą z kroniki Galla Anonima. Sandomierz, razem z Krakowem i Wrocławiem, zaliczony został przez kronikarza do głównych grodów kraju. Ranga miasta została potwierdzona w testamencie Bolesława Krzywoustego, na mocy którego Sandomierz stał się stolicą jednego z księstw dzielnicowych. Dzielnicą sandomierską władali książęta: Henryk Sandomierski, Bolesław Kędzierzawy (który przyłączył dzielnicę sandomierską do dzielnicy senioralnej), Kazimierz Sprawiedliwy, Leszek Biały, Bolesław Wstydliwy.
Rozwój miasta spowolniły liczne najazdy tatarskie w XIII wieku. Zniszczeniu uległa wówczas niemal cała zabudowa. Postawiono wtedy przenieść miasto na trudniej dostępne wzgórza: Kolegiackie, św. Piotra i Miejskie, gdzie za sprawą księcia Leszka Czarnego, księcia krakowskiego i sandomierskiego, w 1286 roku nastąpiła druga lokacja miasta na prawie magdeburskim (Sandomierz posiada oryginalny dokument lokacyjny z 1286 roku). Po zjednoczeniu księstwo zostało przekształcone w województwo sandomierskie, obejmujące swym zasięgiem spore obszary południowo-wschodniej Polski. Sandomierz w tym czasie liczył ok. 3000 mieszkańców. W połowie XIV wieku zabudowa miasta, w większości drewniana, uległa spaleniu podczas najazdu Litwinów. Odbudowy miasta dokonano w drugiej połowie XIV wieku, za panowania Kazimierza Wielkiego. Z tego okresu pochodzi ostateczne zachowane do XX wieku rozplanowanie miasta. Okres panowania Kazimierza Wielkiego, to okres bardzo intensywnego rozwoju miasta cieszącego się licznymi królewskim przywilejami.
Kres świetności Sandomierza nastąpił dopiero podczas "potopu" szwedzkiego. Szwedzi zajęli miasto 13 X 1655 roku. Wycofując się wysadzili w powietrze zamek. Także miasto uległo znacznemu zniszczeniu. Wielki pożar w 1757 roku i rozbiory Polski, w wyniku których Sandomierz stał się miastem pogranicznym, przekreśliły jego znaczenie administracyjne i spowodowały zastój gospodarczy. W wyniku III rozbioru Polski Sandomierz wszedł w skład zaboru austriackiego. Wówczas miasto ostatecznie utraciło swe administracyjne funkcje na rzecz Radomia.
Walki polsko-austriackie stoczone w 1809 roku o Sandomierz, spowodowały dalsze zniszczenia miasta. Po 1815 roku Sandomierz znalazł się w granicach Królestwa Polskiego. W 1818 roku pozycja Sandomierza została nieco odbudowana poprzez utworzenie na mocy bulli papieża Piusa VII diecezji sandomierskiej.
W okresie I wojny światowej Sandomierz i jego okolice stały się areną działań wojskowych. Zahamowało to jego rozwój i Sandomierz spadł do roli prowincjonalnego miasteczka z niespełna 6 tysiącami mieszkańców. Odzyskanie niepodległości przez Polskę to dla miasta okres intensywnego rozwoju gospodarczego, kulturalnego i oświatowego. Wtedy to podjęto decyzję o lokalizacji w Sandomierzu stolicy Centralnego Okręgu Przemysłowego, co spowodowało dalsze ożywienie gospodarcze. Niestety, ten ożywiony rozwój miasta przerwała II wojna światowa. Wojna nie przyniosła miastu bezpośrednich zniszczeń. Sandomierz wyzwolony został 18 sierpnia 1944 roku przez wojska radzieckie II frontu ukraińskiego.
W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa tarnobrzeskiego. Dziś to miasto powiatowe w województwie świętokrzyskim.
12 czerwca 1999 roku w Sandomierzu gościł Papież Jan Paweł II.




Sandomierz Zabytki


Obie wojny światowe łagodnie obeszły się z miastem, więc dzisiejszy Sandomierz to ponad 100 obiektów zabytkowych, ale także ciekawe atrakcje przyrodnicze. Szczególnie warte obejrzenia są:

  • Zamek
  • Zbudowany w XIV wieku na miejscu dawnego grodu istniejącego co najmniej od X wieku. Siedziba książąt sandomierskich. W XIV wieku Kazimierz Wielki wybudował tu murowany zamek. Wieża południowo-zachodnia, która dominuje nad ulicą Zamkową została wybudowana w 1480 roku. W 1525 roku zamek przekształcony został na rezydencję renesansową według projektu Benedykta zwanego "Sandomierzaninem". Później jeszcze wielokrotnie przebudowywany. Składał się on z czterech skrzydeł obejmujących kolumnowy dziedziniec. W czasie "potopu" szwedzkiego, w 1656 roku, został wysadzony w powietrze przez wycofujących się Szwedów. Ocalało jedynie skrzydło zachodnie z wieżami, które w latach osiemdziesiątych XVII wieku na zlecenie Jana III Sobieskiego przekształcono w główny korpus zamkowy typu pałacowego. Po 1795 roku Austriacy przeznaczyli zamek na sąd i więzienie. Na dziedzińcu zamkowym zachowała się stara studnia, a pod powierzchnią fundamenty kazimierzowskiego zamku. Więzienie zlikwidowano w 1959 roku. Dziś zamek  (fot.)  (fot.) jest siedzibą Muzeum Okręgowego.

  • Katedra
  • Katedrę wzniesiono w XIV wieku w stylu gotyckim  (fot.)  (fot.). Zachowała pierwotny układ przestrzenny. Posiada wyposażenie wewnętrzne z XV - XVII wieku (freski bizantyjsko - ruskie, ołtarze rokokowe, obrazy i rzeźby)  (fot.)  (fot.)  (fot.). Wzniesiono ją w miejscu pierwotniej romańskiej kolegiaty, zniszczonej najazdami Tatarów i Litwinów. W 1360 roku król Kazimierz Wielki ufundował nową kolegiatę, która wraz z powstaniem Diecezji Sandomierskiej w 1818 roku otrzymała godność Katedry, a w 1960 roku godność Bazyliki Katedralnej. Na ścianach prezbiterium zachowały się polichromie wykonane ok. 1421 roku przez mistrza Hayla z Przemyśla. Freski odsłonięto i zakonserwowano w latach 1934-1936. Ołtarze i portale Katedry wykonane są z czarnego marmuru, a ozdobione marmurem różowym. Wnętrze zdobi zespół rokokowych ołtarzy będących dziełem mistrza Macieja Polejowskiego ze Lwowa. Na ścianach zespół 16 obrazów, z których 12 tworzy cykl tzw. "Kalendarium", natomiast cztery obrazy pod chórem przedstawiają sceny z historii Sandomierza. W skarbcu przechowywane są liczne inkunabuły i relikwiarz Drzewa Krzyża Świętego podarowany przez króla Władysława Jagiełłę.

  • Ratusz
  • Ratusz  (fot.)  (fot.)  (fot.) zbudowano w XIV wieku (pierwotnie w stylu gotyckim), a rozbudowano w wieku XVI, wtedy to został zwieńczony attyką, a na początku XVII wieku przybudowano od zachodu wieżę. To jeden z najpiękniejszych ratuszy renesansowych w Polsce. Ratusz jest budowlą ceglaną. Na południowej ścianie znajduje się zegar słoneczny wykonany w technice sgraffito przez Tadeusza Przypkowskiego  (fot.). Od strony wschodniej przed ratuszem znajduje się figura Matki Boskiej Niepokalanej z 1776 roku ustawiona na pamiątkę misji świętej w 1770 roku. Klimatu zabytkowym wnętrzom przydają zestawy mebli w stylu późnorenesansowym, neorenesansowym i neobarokowym, a także dokumenty, pieczęcie miejskie oraz komplet szachów sandomierskich (ok. XII - XIII wiek). Na parterze Ratusza mieści się Dział Historyczny Muzeum Okręgowego, na piętrze Sala Ślubów i sale Rady Miasta. O godzinie 12 z wieży ratuszowej grany jest hejnał sandomierski.

  • Brama Opatowska
  • Brama Opatowska (jedyna zachowana do dziś spośród czterech istniejących) została zbudowana w XIV wieku z fundacji Kazimierza Wielkiego  (fot.)  (fot.). Wjazd przez bramę zamykany był żelazną kratą, spuszczaną po prowadnicy, która zachowała się do dziś (na północnej elewacji). W XVI wieku słynny sandomierski lekarz Stanisław Bartalon, ufundował renesansową attykę wieńczącą Bramę. Z tarasu widokowego na wysokości 30 metrów rozciąga się wspaniała panorama Starego Miasta, Wisły, widać także kościoły św. Jakuba, św. Pawła, św. Józefa i św. Michała, Góry Pieprzowe, hutę, a także Tarnobrzeg  (fot.).
    W pobliżu znajdują się fragmenty średniowiecznych murów obronnych oraz furta dominikańska tzw. "Ucho Igielne"  (fot.).


Inne ciekawsze zabytki:
  • Kościół św. Michała
  • Zespół dawnego klasztoru Benedyktynek zbudowany w XVII-XVIII wieku  (fot.)  (fot.).
  • Kościół i klasztor św. Jakuba
  • Zespół klasztorny Dominikanów zbudowany w XIII wieku. Późnoromański, jest najstarszym i najcenniejszym zabytkiem Sandomierza. Jeden z najstarszych polskich kościołów w całości zbudowanych z cegły  (fot.).
  • Kościół św. Józefa
  • Zespół dawnego klasztoru Reformatów zbudowany w XVII wieku  (fot.)  (fot.).
  • Kościół św. Pawła
  • Zbudowany w XV/XVII wieku.
  • Kościół św. Ducha
  • Zbudowany w XIV wieku wraz z zespołem dawnego szpitala św. Ducha. Jedna z najstarszych, po Krakowie i Kaliszu, instytucji dobroczynnych w Polsce.
  • Dom Długosza
  • Zbudowany w 1476 roku w stylu gotyckim z fundacji historyka, kanonika sandomierskiego Jana Długosza dla księży misjonarzy, wikariuszy katedry. Nad wejściem znajduje się tablica fundacyjna z herbem "Wieniawa" Jana Długosza. Obecnie mieści się tu Muzeum Diecezjalne  (fot.).
  • Collegium Gostomianum
  • Zbudowane na początku XVII wieku, późnorenesansowe. Jest jedną z najstarszych szkół średnich w Polsce. Budynek powstał z fundacji Hieronima Gostomskiego  (fot.).
  • Pałac Biskupi
  • Zbudowany w latach 1861-1864 w stylu klasycystycznym  (fot.)  (fot.).
  • Kamienice mieszczańskie w Rynku pod numerami 4, 5, 10, 12, 14, 23, 27, 31
  • Wznoszone od XV wieku. Jednym z najlepiej zachowanych budynków jest kamienica Oleśnickich z podcieniami, obszerną sienią z przejściem na podwórze i głębokimi piwnicami  (fot.)  (fot.).
  • Dzwonnica
  • Zbudowana z kamienia w latach 1737-1743 w stylu barokowym. Posiada trzy kondygnacje, każda z nich zwieńczona jest kamiennym, profilowanym gzymsem  (fot.).

Oprócz zabytków do atrakcji turystycznych Sandomierza należą:
  • Podziemna Trasa Turystyczna, czyli sandomierskie "lochy"
  • Wejście od ulicy Oleśnickich, długość trasy 470 metrów, różnica poziomów 12 metrów. Są to podziemne piwnice i składy kupieckie z XV-XVII wieku ciągnące się pod kamieniczkami i ulicami Rynku. Czas zwiedzania z pzrewodnikiem wynosi około 45 minut, cena biletu normalnego 7,50 zł.
    Lochy owiane są wieloma legendami. Według najpopularniejszej, to tu zginęła Halina Krempianka, która ratując miasto przed Tatarami, zwabiła ich do lochów, które następnie zasypano, grzebiąc zarówno najeźdźców, jak i bohaterską Halinę.
  • Góry Pieprzowe
  • Nazywane też "Pieprzówkami" zbudowane ze starych skał kambryjskich, liczące 500 milionów lat. Góry Pieprzowe są wschodnim zakończeniem Gór Świętokrzyskich i rezerwatem geologiczno-przyrodniczym. Chronione są tu zespoły roślinności stepowej takiej jak: wisienka karłowata, ostnica włosowata, przetacznik siwy. Występują tu skupiska 15 gatunków dzikiej róży, z których najrzadszą jest Rosa Wagae. Jest to także jedyne w Polsce miejsce występowania krwawnika szczecinolistnego. W górach żyją także rzadkie gatunki owadów.
  • Wąwóz królowej Jadwigi  (fot.)
  • Lessowy wąwóz znajdujący się w południowo-zachodniej części miasta powstał w wyniku erozji wodnej, która trwa do dziś. Początek wąwozu znajduje się w pobliżu kościoła św. Pawła. Wąwóz ma długość około 500 m. Zbocza wąwozu osiągają nawet 10 m wysokości. Znajduje się tu 12 pomników przyrody ożywionej: jesion wyniosły, klon pospolity, dąb szypułkowy, lipa drobnolistna oraz wisienka karłowata.
------------------------------------------
A kiedy już pospacerujemy po urokliwych uliczkach Sandomierza, możemy pojechać kilkanaście kilometrów do pobliskiego Baranowa Sandomierskiego, gdzie czeka już na nas wspaniały późnorenesansowy zamek, otoczony 14-ha parkiem, zwany "Małym Wawelem". Zbudowany w latach 1591-1606 był siedzibą rodu Leszczyńskich, później też w posiadaniu rodzin: Wiśniowieckich, Sanguszków, Lubomirskich, Małachowskich, Pootckich, Krasickich i Dolańskich. Wielokrotnie odbudowywany po pożarach i zniszczeniach, od 1997 roku właścicielem jest Agencja Rozwoju Przemysłu.
Część pomieszczeń zamkowych jest udostępniona do zwiedzania z przewodnikiem. Czas zwiedzania około 50 minut.
Zapraszam do obejrzenia galerii zdjęć: Zamek w Baranowie Sandomierskim





05.2009


Na podstawie przewodnika Góry Świętokrzyskie oraz Sandomierz, wyd. Pascal 2001 oraz stron internetowych: Wikipedia, oficjalna strona Sandomierza, nieoficjalna strona o Sandomierzu.




Aktualizacja 18.08.2015





Stanisław Sarnicki "Opisanie Polski"

...Miejscowość ta jest nadzwyczajnie piękna i przyjemna. Są tam uprawiane winnice. Wszędzie rozciągają się sady, tak iż sądziłbyś, że zewsząd lasy otaczają miasto. Znajduje się tam wielka ilość najwyborniejszych owoców. Dlatego też Kazimierz Wielki i inni królowie przybywali do Sandomierza, aby zażyć powietrza i uciechy. Powaby miejsca zwiększa ogłada obywateli, a także inne przyjemności. Znajdziesz tam bowiem znakomitych lekarzy, muzyków, różne gatunki napojów, wesołe duchowieństwo, niewiarygodną obfitość ryb, miodu, łososi, dziczyzny, zboża oraz innych specjałów...



Zamek

Zamek

Wąwóz królowej Jadwigi

Wąwóz królowej Jadwigi

Ucho Igielne

Ucho Igielne

Ratusz

Ratusz

Kościół św. Michała

Kościół św. Michała

Zegar słoneczny na Ratuszu

Zegar słoneczny na Ratuszu

Dawna Synagoga

Dawna Synagoga

Dom Długosza

Dom Długosza

Collegium Gostomianum

Collegium Gostomianum

Rynek

Rynek

Brama Opatowska

Brama Opatowska

Wszystkie zdjęcia wykonane aparatami
Canon PowerShot A85 oraz Panasonic Lumix DMC-FZ38







Oficjalna strona Sandomierza
Nieoficjalna strona o Sandomierzu
Dawny Sandomierz
Sandomierskie klimaty
Muzeum diecezjalne
Sandomierska katedra
Muzeum Okręgowe
Sandomierz w Wikipedii
Zamek w Baranowie Sandomierskim