Strona główna      Galeria zdjęć      Historia      Najciekawsze miejsca     



Pyrzyce nie są chyba miastem szczególnie znanym wśród turystów. A szkoda, bo miasto oferuje wiele ciekawych atrakcji, z jednymi z lepiej zachowanych w Polsce murami miejskimi i innymi obronnymi fortyfikacjami, czasem o intrygujących nazwach, jak Baszta Śpiącej Królewny czy Baszta Pijacka ;-)





Pyrzyce Historia


Pisane wzmianki o okolicach dzisiejszych Pyrzyc pojawiają się już w VIII-IX wieku, m.in. w Geografie Bawarskim wymieniane jest plemię Pyrzyczan (Prissani). W II połowie X wieku Pyrzyce zostały podporządkowane Piastom, ale od XI wieku miasto prowadziło znowu samodzielną politykę w ramach państwowości pomorskiej. W 1124 roku mieszkańcy Pyrzyc przyjęli chrzest, a na czele misji chrystianizacyjnej, którą na Pomorze Zachodnie wysłał Bolesław Krzywousty, stał biskup niemiecki Otton z Bambergu, późniejszy św. Otton, od 2006 roku patron miasta. Pamiątką po masowym chrzcie jest Święta Studnia, w 1824 roku obudowana granitowymi blokami według projektu architekta Fryderyka Schinkla.
W XII wieku Pyrzyce były grodem kasztelańskim, a następnie ośrodkiem wójtostwa krajowego. W latach 1230-1240 przy wczesnośredniowiecznym grodzie powstało nowe miasto, które miało owalny kształt, dwie główne ulice, w centrum znajdował się plac targowy, na którym później wzniesiono kościół farny oraz ratusz. Miasto to przejęło z czasem przejęło funkcje dawnego grodu, a w 1263 roku otrzymało prawa miejskie z rąk księcia zachodniopomorskiego Barnima I.
Rozwój miasta przyniósł XIII wiek. Rozpoczęto wówczas budowę systemu fortyfikacji (murów obronnych, fosy i wałów), rozwijało się sukiennictwo i tkactwo, a mieszczanie uzyskali przywilej bicia własnej monety. W 1320 roku mieszkańcy uzyskali prawo wolnej żeglugi na Pianie i Świnie. W 1478 roku książę Bogusław X obronił miasto przed natarciem 10-tysięcznego wojska elektora brandenburskiego Albrechta.
Od 1493 roku miasto należało do Księstwa Pomorskiego. XVI wiek to okres kolejnego rozwoju gospodarczego Pyrzyc, przybyli wówczas szkoccy tkacze, ale rozwój został zahamowany w wieku XVII. W czasie wojny trzydziestoletniej miasto zostało zniszczone, a w 1637 roku, po likwidacji Księstwa Pomorskiego, przeszło we władanie Szwecji. Od 1653 roku znalazło się w granicach Brandenburgii, a później Królestwa Pruskiego.
W XIX wieku (1882) Pyrzyce zostały połączone koleją ze Stargardem i Kostrzyniem nad Odrą, a pod koniec wieku powstały odgałęzienia do Gryfina, Godkowa i Płońska. Od początku XX wieku oddawano do użytku sieci kanalizacyjną, wodociągową i gazową. Zimą 1945 roku Pyrzyce zostały ustanowione przez Niemców twierdzą broniącą dostępu do Szczecina. Po trwających ponad miesiąc działaniach wojennych, na początku marca 1945 roku twierdza została zdobyta przez oddziały armii sowieckiej. Data ta stanowi symboliczny początek administracji polskiej w mieście. W wyniku walk miasto zostało jednak zniszczone w około 90%. Wojenne zniszczenia były powodem przeniesienia latem 1945 roku siedziby powiatu do Lipian. Jednak po pięciu latach Pyrzyce znów stały się siedzibą powiatu.

Obecnie Pyrzyce są miastem powiatowym w województwie zachodniopomorskim. Położone są na Równinie Pyrzycko-Stargardzkiej nad Kanałem Młyńskim.
Według danych z 2017 roku liczba mieszkańców miasta wynosiła prawie 13000 osób. W pobliżu miasta przebiega droga ekspresowa S3, a przez samo miasto przebiegają drogi wojewódzkie 106, 119 i 122. Miasto leży w odległości około 45 km na południowy wschód od Szczecina.






Pyrzyce Najciekawsze miejsca


  • Ratusz  (fot.)
  • Wzmiankowany już w XIII wieku, później wielokrotnie niszczony przez pożary i odbudowywany. W XVI wieku uchodził za największy i najpiękniejszy na Pomorzu Zachodnim. Obecnie elementy zabytkowe zostały zachowane na poziomie piwnic.

  • Baszta Pijacka  (fot.)
  • Zwana również Więzienną, powstała pod koniec XV wieku, zbudowana na planie prostokąta o wymiarach 4,6x4,0 m. Dwukondygnacyjna, murowana z cegły ceramicznej, a przyziemie z kamienia narzutowego. W ścianie północnej umieszczony jest dansker. W przyziemiu baszty znajdował się loch więzienny, a w XVIII wieku izba wytrzeźwień. Druga kondygnacja przeznaczona była dla straży, a w XVIII wieku było to miejsce chłosty dla pijaków.
    W 1945 roku uszkodzona, odbudowana w latach 1989-1990.

  • Baszta Prochowa  (fot.)
  • Zbudowana w połowie XIV wieku, nadbudowana w połowie XVI wieku. Dolne kondygnacje założone zostały na planie prostokąta o wymiarach 5,6x4,1 m, a górne na planie koła o średnicy zewnętrznej około 2,4 m. Całość zwieńczona jest niskim hełmem ostrosłupowym. Ściany murowane z cegły ceramicznej. Część dolna jest trzykondygnacyjna, górna - dwukondygnacyjna.

  • Baszta Lodowa  (fot.)
  • Wzniesiona około 1420 roku i nadbudowana w II połowie XVI wieku. Cylindryczna na planie koła o średnicy zewnętrznej 5,3 m. W przyziemiu znajdował się loch, wyżej poziomy obrony, na piątej kondygnacji pomieszczenia dla straży, a szósta kondygnacja została zwieńczona pomostem widokowym z krenelażem. Ściany murowane z cegły ceramicznej.
    Odbudowana w latach 80-tych XX wieku.

  • Baszta Sowia  (fot.)  (fot.)
  • Zwana także Więzienną. Zbudowana około połowy XIV wieku, nadbudowana w połowie XVI wieku. Cylindryczna, dwustopniowa, czterokondygnacyjna, założona na planie nieregularnego koła o średnicy zewnętrznej około 5,7 m. W przyziemiu znajdował się loch, na drugiej kondygnacji poziom wejściowy, na trzeciej kondygnacji poziom obrony, a na czwartej kondygnacji platforma z krenelażem. Ściany murowane z cegły ceramicznej.

  • Ruiny Baszty Śpiącej Królewny
  • Zwana także Bluszczową, Połówkową lub Łukową. Zbudowana w II połowie XV wieku na planie półkola o średnicy wewnętrznej około 0,5 m. Dwukondygnacyjna, z otworami strzelniczymi dla broni palnej. Murowany z cegły ceramicznej. Ściany baszty są zachowane do wysokości muru obronnego, obrośnięte od zewnątrz bluszczem.

  • Ruiny Baszty Mniszej (Klasztornej)
  • Obecnie partia cylindryczna baszty nie istnieje, a część czworoboczna została zachowana fragmentarycznie.

  • Ruiny Bramy Szczecińskiej  (fot.)  (fot.)
  • Zbudowana około połowy XIV wieku i nadbudowana w I ćwierci XVI wieku. Ściany murowane z cegły ceramicznej. Była to brama dwustopniowa: część dolna o rzucie czworobocznym, czterokondygnacyjna; górna z ośmiobocznym tamburem, opięta narożnymi i zwieńczona hełmem ostrosłupowym.
    Podczas II wojny światowej zniszczona do pierwszej kondygnacji, obecnie zachowana w formie szczątkowej (ostrołukowy przejazd).

  • Brama Bańska  (fot.)  (fot.)
  • Budowana w trzech fazach: koniec XIII wieku, I połowa XV wieku i XVI wiek. Brama dwustopniowa: część dolna, czterokondygnacyjna, założona na planie kwadratu o boku 7,8 m, górna ośmioboczna o wymiarach zewnętrznych około 5,4x5,0 m, z hełmem ostrosłupowym. Przyziemie z ostrołukowym przejazdem. Ściany murowane z cegły ceramicznej.
    Zniszczona w 1945 roku, obecnie po rewaloryzacji zachowana część dolna (czworoboczna i czterokondygnacyjna).

  • Pozostałości murów obronnych  (fot.)  (fot.)  (fot.)
  • Mury obronne pochodzą z II połowy XIII wieku, o długości około 2000 metrów. W XV wieku ich wysokość podwyższono do 7-9 m. Zostały założone na planie nieregularnego owalu, o kształcie zbliżonym do zaokrąglonego trapezu z wierzchołkiem od północy. Obecnie są zachowane w 80-90% ich pierwotnego przebiegu.

  • Kościół Wniebowzięcia NMP  (fot.)  (fot.)
  • Wybudowany w stylu gotyckim w kilku fazach, powstał w II połowie XIII wieku, a następnie był przebudowywany i rozbudowany. Pierwotnie kościół nosił wezwanie św. Maurycego. W I połowie XIV wieku został rozbudowany do formy pseudobazyliki o czterech przęsłach i trzech nawach z prezbiterium zamkniętym pięciobocznie i wieżą wzniesioną na planie kwadratu. W XV wieku wybudowane zostało obejście prezbiterium i kaplice obok wieży, a w 1739 roku została wzniesiona nowa wieża od strony wschodniej. Kościół był wielokrotnie niszczony przez pożary, a następnie odbudowywany. W 1945 roku został spalony i zburzony, m.in. zawaliły się sklepienia. Ocalały mury kapitalne korpusu nawowego i dolne partie wieży zachodniej. W 1948 roku została wyremontowana i oszklona nawa boczna. W styczniu 1958 roku zrujnowany kościół został przekazany parafii św. Ottona. W latach 1958-1966 świątynia została odbudowana. W 1961 roku na podstawie decyzji księdza prymasa Stefana Wyszyńskiego otrzymała obecne wezwanie.
    Kościół ma kształt trójnawowego korpusu pseudobazylikowego z prezbiterium zamkniętym pięciobocznie i otoczonym obejściem. Od zachodu dostawiona jest wieża na planie prostokąta z kruchtą w przyziemiu i kruchtami po bokach. Na zewnątrz kościół opięty jest małymi przyporami ozdobionymi dekoracyjnymi blendami. Elewacje przeprute są ostrołukowymi oknami. Wieża posiada dekorację w postaci ostrołukowych blend, znajdujących się na kilku kondygnacjach. Nawę i prezbiterium nakrywa wspólny dach dwuspadowy, a obie wieże nakryte są dachami namiotowymi. Do wnętrza prowadzą trzy ostrołukowe, gotyckie portale. W środku nawy oddzielone są ostrołukowymi arkadami, wspartymi na ośmiobocznych filarach. W prezbiterium nawa główna składa się z trzech przęseł prostokątnych i wschodniego zamykającego na planie wieloboku. Nawa główna i prezbiterium nakryte są sklepieniami gwiaździstymi, natomiast w nawach bocznych i obejściu znajdują się sklepienia krzyżowo-żebrowe.

  • Kaplica szpitalna Świętego Ducha  (fot.)
  • Powstała na początku XV wieku. Od strony południowej przylegał do niej szpital-przytułek. Zniszczona w 1945 roku, odbudowana w latach 1967-1969. W 2013 roku w budynku uruchomiono Muzeum Ziemi Pyrzyckiej.
    Kaplicę wzniesiono z kostki granitowej na planie prostokąta. Jest to budowla salowa, nakryta dachem dwuspadowym. Dłuższe elewacje przepruto ostrołukowymi oknami, krótsze ozdobiono blendami. W ścianie północnej zachował się gotycki portal oraz detale w postaci fryzu złożonego z rozetek i płaskorzeźb z wyobrażeniem zwierząt.

  • Kościół Matki Boskiej Bolesnej  (fot.)  (fot.)
  • Najstarszy kościół w mieście, wybudowany z cegły w 1260 roku jako kościół klasztorny sióstr augustianek ufundowany przez Małgorzatę, żonę księcia Barnima I. W XVI wieku zniszczony przez pożar. Pod koniec wieku został odbudowany, ale na bardzo krótko, ponieważ już w XVII wieku znów został doszczętnie zrujnowany. W II połowie XIX wieku wyremontowany i rozbudowany. W czasie II wojny światowej został spalony. Odbudowany w latach 1989-1991. W 1986 roku została utworzona przy kościele nowa parafia.
    Budynek jest orientowany, zbudowany na planie prostokąta. Posiada ostrołukowe, dwudzielne otwory okienne, a w ścianach wschodniej i zachodniej wielkie dwukondygnacyjne, trójdzielne okna. Nakryty dachem dwuspadowym.

  • Studnia św. Ottona
  • Wzniesiona w miejscu, z którego podczas chrztu Pyrzyczan w 1124 roku czerpał wodę św. Otton. W 1824 roku studzienka została obudowana granitowymi blokami. Autorem projektu był niemiecki architekt Karl Friedrich Schinkel.








07.2020


Na podstawie stron internetowych: oficjalna strona Urzędu Miejskiego w Pyrzycach, Pyrzyce w Wikipedii oraz Zabytki w Pyrzycach.




Aktualizacja 03.07.2020






Brama Szczecińska

Brama Szczecińska

Baszta Pijacka

Baszta Pijacka

Kościół Matki Boskiej Bolesnej

Kościół Matki Boskiej Bolesnej

Kaplica szpitalna Św. Ducha

Kaplica szpitalna Św. Ducha

Baszta Lodowa

Baszta Lodowa

Mury obronne

Mury obronne

Baszta Sowia

Baszta Sowia

Kościół Wniebowzięcia NMP

Kościół Wniebowzięcia NMP

Wszystkie zdjęcia wykonane aparatem Panasonic DMC-FZ300




Oficjalna strona Urzędu Miejskiego w Pyrzycach
Pyrzyce w Wikipedii
Zabytki w Pyrzycach
zabytek.pl - mury obronne Pyrzyc
Muzeum Ziemi Pyrzyckiej