Strona główna      Galeria zdjęć      Historia      Najciekawsze miejsca     



Są takie miasta, które lubimy od razu i takie, których w żaden sposób polubić nie możemy. Opatów zdecydowanie należy do tej pierwszej grupy :-)
To malutkie miasteczko, położone na historycznej Ziemi Sandomierskiej, niegdyś ważne i bogate, dziś ciche i spokojne, zachwyca uroczym, długim rynkiem i przede wszystkim przepiękną, starą romańską kolegiatą św. Marcina.
No i oczywiście nie możemy zapomnieć o słynnych na całą Polską opatowskich krówkach, produkowanych od wielu lat według tej samej, niezmiennej receptury. Wielu mówi, że opatowskie krówki nie mają sobie równych nie tylko w Polsce, ale w całej Europie. Myślę, że mają rację ;-)





Opatów Historia


Pierwsza osada i gród warowny na terenie Opatowa powstała na wzgórzu w okolicach dzisiejszego klasztoru Bernardynów. Osada nosiła wówczas nazwę Żmigród. W roku 1138, po podziale dzielnicowym dokonanym przez Bolesława Krzywoustego, Opatów znalazł się na Ziemi Sandomierskiej i stał się własnością książęcą. Pod koniec XII wieku wzniesiono tu kościół kolegiacki. Prawdopodobnie około 1237 roku, z nadania księcia Henryka Brodatego, Opatów i okoliczne wsie przeszedł na własność biskupów lubuskich. W 1241 roku, podczas najazdu Tatarów, Opatów doznał bardzo dużych zniszczeń. W 1282 roku biskupi uzyskali przywilej umożliwiający nadawanie miejscowościom praw miejskich na bazie prawa niemieckiego, w ten sposób Opatów uzyskał prawa miejskie.
Dzięki położeniu Opatowa na ważnych szlakach handlowych: od Morza Czarnego do Sandomierza i dalej w kierunku Krakowa, a także na Pomorze i Ruś Halicką, miasto bogaciło się, odbywały się tu targi i jarmarki, rozwinęło rzemiosło i rękodzielnictwo.
W 1502 roku Opatów został prawie całkowicie zniszczony podczas kolejnego najazdu Tatarów. W 1514 roku dobra opatowskie kupił kanclerz wielki koronny Krzysztof Szydłowiecki. Kanclerz ufortyfikował miasto - powstały mury obronne z czterema bramami: Warszawską, Krakowską, Sandomierską i Lubelską (do dziś zachowała się tylko jedna - Warszawska). Wybudowano również wodociągi miejskie i łaźnie, a miasto ponownie rozkwitło. Od XV wieku aż do rozbiorów Opatów był siedzibą sejmików województwa sandomierskiego. Po śmierci Krzysztofa Szydłowieckiego miasto było własnością kolejno: Tarnowskich, Ostrogskich, Lubomirskich, Potockich i Karskich i aż do 1864 roku pozostawało własnością prywatną.
XVII i XVIII wiek to powolny upadek miasta w wyniku działań wojennych, pożarów i epidemii. Po rozbiorach miasto znalazło się na terenie zaboru rosyjskiego. Podczas powstania styczniowego, Opatów był miejscem bitwy pomiędzy oddziałami II korpusu generała Józefa Hauke-Bosaka a Rosjanami. 21 lutego 1864 roku starcie z Rosjanami zakończyło się porażką powstańców z Dywizji Krakowskiej dowodzonej przez majora Ludwika "Topora" Zwierzdowskiego. Rannego majora wzięto do niewoli i stracono dwa dni później na rynku w Opatowie.
W czasie II wojny światowej Opatów był terenem działalności oddziałów partyzanckich z BCh, AK, AL. W nocy z 12 na 13 marca 1943 oddział "Jędrusiów", przy współudziale AK, dokonał udanej akcji odbicia 82 więźniów z opatowskiego więzienia. Miasto zostało zdobyte przez Armię Czerwoną 16 stycznia 1945 roku.

Obecnie Opatów jest miastem powiatowym w województwie świętokrzyskim. Położony jest na Wyżynie Sandomierskiej na wysokości 200-300 m npm. Przez miasto przepływa rzeka Opatówka. Według danych z 2010 roku liczy około 6600 mieszkańców.
Przez Opatów przebiegają dwie drogi krajowe: nr 9 (E371) Radom - Barwinek (granica państwa) oraz nr 74 Piotrków Trybunalski - Hrubieszów. Miasto leży w odległości około 60 km na wschód od Kielc i 17 km na południe od Ostrowca Świętokrzyskiego.
W Opatowie znajduje się spółdzielnia mleczarska, która produkuje słynne na całą Polskę i najlepsze na świecie krówki opatowskie ;-)




Opatów Najciekawsze miejsca


  • Kolegiata św. Marcina
  • Kolegiata została wzniesiona w II połowie XII wieku  (fot.)  (fot.). Przebudowana w II połowie XV wieku. W 1502 roku kościół uległ zniszczeniu podczas najazdu Tatarów. Odnowiony i ponownie przebudowany w I połowie XVI wieku. Kolejne remonty miały miejsce w II połowie XVI wieku, w XVII wieku, w latach 1710-40, pod koniec XIX wieku oraz w XX wieku.
    Kolegiata św. Marcina to budowla romańska, orientowana, z elementami późnogotyckimi, renesansowymi i barokowymi. Zbudowana z ciosów piaskowca na rzucie krzyża łacińskiego, jest trójnawową bazyliką z transeptem i dwuwieżową fasadą od zachodu oraz trzema apsydami od wschodu  (fot.). Wieże powstały na rzucie kwadratu, wznoszą się na przedłużeniu naw bocznych  (fot.). Wieże wieńczą profilowane barokowe hełmy baniaste z lukarnami. Wzdłuż naw bocznych ciągną się przybudówki z XV i XVI wieku. Fasada między wieżami zwieńczona jest trójkątnym szczytem. Na jej osi znajduje się portal główny, a nad nim płaskorzeźbiony fryz romański z motywem czworoliści  (fot.). Dwuspadowe dachy pochodzą z XVIII wieku, a późnobarokowa wieżyczka na sygnaturkę, z latarnią, ma na chorągiewce datę 1734.
    We wnętrzu kościoła możemy podziwiać przykrywające nawę główną późnogotyckie sklepienie kolebkowe z lunetami z nałożoną siatką żeber  (fot.). Wnętrze pokryte jest barokową polichromią, wykonaną w kilku fazach w XVIII wieku. W prezbiterium i transepcie znajdują się najstarsze malowidła z drugiej ćwiartki XVIII wieku (odnowione w 1890 roku). Znajdują się tam również sceny historyczno-batalistyczne: po prawej stronie Bitwa na Psim Polu, po lewej Bitwa pod Grunwaldem, a także Odsiecz Wiednia i dwie Bitwy pod Chocimiem  (fot.). W nawie głównej, po obu bokach widzimy symboliczne postacie trzymające tarcze z herbami województwa sandomierskiego oraz właścicieli Opatowa (Szydłowieckich, Tarnowskich, Ostrogskich, Lubomirskich)  (fot.). Ołtarz główny i sześć bocznych pochodzą z XVIII wieku  (fot.).
    W transepcie przy lewej, północnej nawie znajduje się renesansowy nagrobek rodziny Szydłowieckich: kanclerza wielkiego koronnego Krzysztofa (zmarłego w 1532 roku), jego synów Ludwika Mikołaja i Zygmunta oraz córki Anny. Płyta nagrobna Krzysztofa Szydłowieckiego, wykonana w brązie, przedstawia kanclerza w zbroi, z mieczem i proporcem herbowym w dłoniach, z hełmem ułożonym u stóp i ozdobionym pióropuszem. Poniżej znajduje się płaskorzeźba pochodząca z warsztatu Bartolommeo Berrecciego przedstawiająca tzw. Lament Opatowski  (fot.). Ufundowana około 1533 roku przez Jana Tarnowskiego, hetmana wielkiego koronnego, zięcia Krzysztofa Szydłowieckiego. Wspaniałe arcydzieło sztuki renesansu przedstawia 41 postaci opłakujących zmarłego kanclerza i właściciela miasta. Wśród postaci jest król Zygmunt I Stary, inni dostojnicy państwowi, dworzanie, muzycy oraz członkowie rodziny Szydłowieckich.
    Drewniany, późnobarokowy (około 1730 roku) chór muzyczny wsparty na czterech profilowanych słupach, z wygiętym, również bogato profilowanym i zdobionym przeźroczami parapetem. Organy pochodzą z 1846 roku, wykonane zostały przez organmistrza Kiehla z Opawy  (fot.). Marmurowa chrzcielnica z XVIII wieku, barokowa kropielnica w kształcie pucharu z 1654 roku, stalle kanonickie (1730), ławki późnobarokowe z 1722 roku.
    Poza tym w kolegiacie znajduje się wiele innych cennych przedmiotów: monstrancja w stylu regencji z 1730 roku, dwa kielichy barokowe (XVII i XVIII wiek), pacyfikał rokokowy z 1752 roku z herbami Odrowąż, Jastrzębiec, Łabędź, Sulima.
    W kolegiackiej bibliotece znajdują się cenne dokumenty i rękopisy: akt kupna Opatowa od biskupów lubuskich przez Krzysztofa Szydłowieckiego z 1514 roku oraz tzw. "Przywilej Opatowski" nadany kolegiacie przez Krzysztofa Szydłowieckiego w 1519 roku, w formie karty pergaminowej z miniaturami.

  • Brama Warszawska i pozostałości murów miejskich
  • Ufundowana przez właściciela Opatowa, kanclerza wielkiego koronnego Krzysztofa Szydłowieckiego. Zbudowana została w latach 1520-1530 z kamienia na planie kwadratu. Obecnie jest to budowla jednokondygnacyjna z drewnianym stropem. Wieńczy ją, stylizowana na renesansową, zrekonstruowana attyka, a w dwóch ścianach znajdują się dwa otwory strzelnicze  (fot.). Nad arkadową bramą wjazdową znajduje się herb rodziny Szydłowieckich: Odrowąż trzymany przez smoka, a nad nim obraz Matki Bożej zawieszony na bramie przez księdza Szymona Pióro w 1922 roku w rocznicę bitwy warszawskiej  (fot.).

  • Kościół i klasztor oo. Bernardynów
  • Klasztor pochodzi z przełomu XVI i XVII wieku. Po kasacie zakonu w 1865 roku budynek został zrujnowany. Odnowiony na początku XX wieku. Z pierwotnej budowli zachowało się skrzydło wschodnie, przykościelna część skrzydła zachodniego oraz łączący je krużganek.
    Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny jest jednonawową budowlą w stylu późnobarokowym, murowaną z kamienia i częściowo cegły  (fot.)  (fot.).

  • Ratusz
  • Zbudowany w II połowie XVI wieku lub na początku XVII. Budynek powstał prawdopodobnie dzięki kanclerzowi Szydłowieckiemu. W XIX wieku mieściły się tu koszary i cerkiew parafialna św. Mikołaja Cudotwórcy. W okresie międzywojennym był siedzibą starostwa i sejmiku powiatowego.
    Ratusz jest budynkiem zbudowanym na planie prostokąta, dwukondygnacyjnym, podpiwniczonym, krytym gontem  (fot.). W przyziemiu od strony rynku widoczne są czteroprzęsłowe podcienia arkadowo-filarowe, o sklepieniu kolebkowo-krzyżowym.

  • Podziemna Trasa Turystyczna
  • Długość podziemnej trasy wynosi obecnie 402 m, dla turystów udostępniona jest trasa 335-metrowa. W skład trasy wchodzi 46 komór i korytarzy biegnących pod rynkiem na trzech poziomach. Poziom najniższy sięga do głębokości 14,5 m. Na całej trasie panuje stała, dość niska temperatura w granicach 6-12 stopni, a wilgotność powietrza wynosi 70%.
    Trasa przebiega dawnymi piwnicami kupieckimi, które w czasach świetności Opatowa służyły nie tylko do przechowywania towarów, ale również do celów obronnych. W piwnicach chroniła się ludność miasta podczas najazdów obcych wojsk  (fot.)  (fot.)  (fot.)  (fot.).
    Podziemia zwiedza się z przewodnikiem, a czas zwiedzania wynosi około jednej godziny.



-----------------------------------------------
Opatów, jak każde stare miasto, ma swoje legendy. Jedna z nich opowiada o klasztorze ojców Bernardynów. Podobno pewnego razu braciszkowie podczas wieczornej mszy niezbyt przykładali się do śpiewania religijnych pieśni. Nagle w kościele rozległ się donośny huk, to odskoczyło wieko trumny brata Karola Lezieniewicza pochowanego w klasztornej krypcie. Z trumny wydostała się ręka brata Karola, który pogroził swoim współbraciom i w żaden sposób nie można było z powrotem jej schować. Dopiero po reprymendzie przeora, brat Karol schował rękę, a wieko trumny ponownie zatrzaśnięto. Od tej pory braciszkowie w śpiewanie pobożnych pieśni wkładali całe serce, a od czasu do czasu niepewnie zerkali w kierunku wejścia do krypty...
Inna legenda opowiada o bogatej kupieckiej rodzinie Herszelów. Córka Dawida Herszela, Rifka, zakochała się w ubogim akwizytorze. Jak często bywa, potencjalny zięć nie zdobył uznania ojca młodej panny. Zrozpaczona Rifka ukryła się w piwnicy, schowała w ciemnym kącie, a po pewnym czasie zasnęła. W tym czasie w piwnicy zjawili się murarze, aby postawić tam nową ścianę. Nie zauważyli śpiącej dziewczyny, szybko postawili solidny mur i zamurowali żywcem nieszczęsną Rifkę. Nikt nie usłyszał jej krzyków i biedna dziewczyna zmarła z głodu i pragnienia. Podobno przechodząc dziś obok tej kamienicy, można czasem usłyszeć dochodzący z piwnicy dziewczęcy płacz i krzyki...









09.2014


Na podstawie stron internetowych: Oficjalna strona Opatowa i Opatów w Wikipedii oraz książki Witolda Vargasa i Pawła Zycha Duchy polskich miast i zamków, wydawnictwo BOSZ 2013.




Aktualizacja 07.09.2014






Podziemna Trasa Turystyczna

Podziemna Trasa Turystyczna

Kolegiata św. Marcina

Kolegiata św. Marcina

Kolegiata św. Marcina

Kolegiata św. Marcina

Kolegiata św. Marcina

Kolegiata św. Marcina

Brama Warszawska

Brama Warszawska

Kolegiata św. Marcina

Kolegiata św. Marcina

Rynek

Rynek

Ratusz

Ratusz

Rynek

Rynek

Wszystkie zdjęcia wykonane aparatem Panasonic Lumix DMC-FZ38




Oficjalna strona Opatowa
Opatów w Wikipedii
Starostwo Powiatowe w Opatowie
Kolegiata św. Marcina w Opatowie
Klasztor i kościół OO. Bernardynów w Opatowie