Strona główna     Galeria zdjęć     




Ten niepozorny kamień o charakterystycznym, pasiastym wzorze bywa nazywany kamieniem optymizmu. Wielu wierzy, że usuwa zmęczenie, dodaje energii i sił witalnych. Czy tak jest? Nie wiadomo...
Inni nazywają go "polskim diamentem", bo biżuteria z niego zaczyna być podziwiana i noszona na całym świecie. A kiedyś, kilka tysięcy lat temu, był po prostu wykorzystywany do wyrobu kamiennych narzędzi...
Co to za dziwny kamień? To krzemień pasiasty, kamień występujący obecnie jedynie na Ziemi Sandomierskiej. Tutaj możemy odwiedzić także jedyną na świecie podziemną trasę turystyczną w starej kopalni krzemienia pasiastego. Zapraszam do Krzemionek koło Ostrowca Świętokrzyskiego, bo kto wie, może krzemień zarazi nas optymizmem... :-)



Krzemionki k/Ostrowca Św. Kopalnia krzemienia pasiastego



Historia powstania tego niezwykłego kamienia sięga czasów jury, kiedy to około 150 mln lat temu ziemie obecnej Polski pokrywało ciepłe morze, w którego wapiennych osadach kwitło bujne życie - żyły tu drobne skorupiaki, takie jak kraby i krewetki. Drążyły one w miękkim dnie rozległe systemy korytarzy i nor, w których chroniły się przed drapieżnikami, budowały gniazda, składowały jaja i magazynowały m.in. obumarłe fragmenty roślin. Woda morska posiadała wysokie, zasadowe pH i zawierała dużo rozpuszczonej krzemionki. Rośliny, rozkładając się, zmieniały odczyn wody w tunelach na bardziej kwaśny. Spadek pH powodował, że krzemionka zawarta w wodzie i w gromadzonych szczątkach organizmów morskich wytrącała się w tych zagłębieniach w postaci żelu, który wypełniał powoli nory skorupiaków. Przez miliony lat zastygający żel krzemionkowy tworzył charakterystyczne buły krzemienne  (fot.), w których masie wewnętrznej występują pasma o różnym zabarwieniu, charakterystyczne pasiaki. Tak powstały kamienie, które w postaci naturalnej występują obecnie tylko w jednym miejscu na Ziemi - na Ziemi Sandomierskiej :-)

Prahistoryczne kopalnie w Krzemionkach położone są na obszarze o kształcie zbliżonym do paraboli z dwoma ramionami o nierównej długości - krótszym, północno-wschodnim i dłuższym, południowo-wschodnim. Pole obejmuje obszar około 78,5 ha, a liczbę położonych w jego obrębie kopalń szacuje się na około 4000.
Krzemień wydobywany był w różnych rodzajach kopalń, charakteryzujących się różną głębokością oraz systemem prowadzenia prac. Rozróżniamy cztery rodzaje kopalń:
  • kopalnie jamowe - nieskomplikowane kopalnie drążone w postaci prostych jam, osiągających głębokość maksymalnie 2 m
  • kopalnie niszowe - o głębokości od 2,5 do 4 m, które w dolnej części były rozbudowane o charakterystyczne nisze wydobywcze o długości ponad 2 m
  • kopalnie filarowo-komorowe - kopalnie głębinowe osiągające głębokość 5-6 m. Cechą charakterystyczną było pozostawianie nienaruszonych partii skalnych, które pełniły rolę filarów zabezpieczających stropy wyrobisk przed ewentualnymi obwałami. Prace wydobywcze prowadzono w odległości 5-8 m od szybu
  • kopalnie komorowe - to najgłębsze, największe i najbardziej zaawansowane technicznie kopalnie w Krzemionkach. Miały głębokość 9 m, a odległość do najdalej wysuniętych przodków wynosiła ponad 20 m. Powierzchnia podziemnych wyrobisk dochodziła do kilkuset metrów kwadratowych
Wydobycie krzemienia przebiegało w bardzo trudnych warunkach - ze względu na wysokość podziemi wahającą się od 55 do 120 cm górnicy pracowali w pozycji półklęczącej i leżącej, w niskiej temperaturze 5-9 stopni Celcjusza  (fot.). Wentylację uzyskiwano poprzez palenie w wyrobiskach małych ognisk i wymuszony naturalny obieg ciepłego i zimnego powietrza, za oświetlenie służyły palące się łuczywa. Do wydobycia kamienia posługiwano się prostymi narzędziami - były to kilofy kamienne, krzemienne oraz wykonane z poroża zwierzęcego. Górnicy posiadali także zestawy narzędzi drewnianych. Wydobyty krzemień był selekcjonowany jeszcze w kopalniach, najlepszy surowiec transportowano w koszach lub workach na powierzchnię. Na powierzchni, w bezpośrednim sąsiedztwie wyjścia z szybu zlokalizowane były pracownie obróbki krzemienia, w których wydobyty urobek dzielono na mniejsze kawałki, a z tych formowano w narzędzia - krzemienne siekiery i dłuta. W okresie największej popularności krzemienia pasiastego narzędzia z Krzemionek docierały nawet na tereny oddalone od kopalń o około 600 kilometrów.
Obecnie krzemień pasiasty stał się bardzo popularny na całym świecie. Wykorzystywany jest do wykonywania biżuterii, którą nosi wiele wiele zachodnich gwiazd filmu, muzyki i celebrytów m.in. Boy George, Victoria Beckham czy Robbie Williams.

Kompleks kopalń w Krzemionkach odkrył w lipcu 1922 roku geolog i paleontolog z Państwowego Instytutu Geologicznego Jan Samsonowicz, w trakcie prowadzonych tu prac geologicznych. 27 czerwca 1995 roku zarządzeniem Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa powołano Rezerwat Przyrodniczy "Krzemionki Opatowskie" będący częścią Obszaru Chronionego Krajobrazu Doliny Kamiennej. W jego skład wchodzi obszar dawnego rezerwatu archeologicznego z prehistorycznymi kopalniami krzemienia pasiastego oraz otaczające go tereny leśne o łącznej powierzchni 378,81 ha. Głównym celem rezerwatu jest ochrona kopalni krzemienia pasiastego, wyrobisk górniczych i śladów obozowisk górników. Rezerwat chroni także licznie występujące tu rzadkie gatunki roślin i zwierząt. Na jego terenie występuje 39 gatunków roślin rzadkich i chronionych, z których 11 podlega ochronie ścisłej, a 2 gatunki ochronie częściowej. Najciekawsze gatunki roślin to m.in.: lilia złotogłów, wawrzynek główkowy, zawilec wielkokwiatowy, goryczka krzyżowa, obuwik pospolity, dziewięćsił bezłodygowy, ostrożeń panoński i naparstnica zwyczajna. Bogaty jest świat ptaków rezerwatu: jest ich tu około 70 gatunków. Występuje tu także bardzo rzadki i piękny wąż - gniewosz plamisty.
16 września 1994 roku zarządzeniem Prezydenta RP Lecha Wałęsy, Krzemionki zostały uznane za pomnik historii Polski. Od wielu lat trwają również starania, aby Krzemionki wpisać na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Historia trasy podziemnej w Krzemionkach sięga lat 50-tych XX wieku, kiedy to turyści zaczęli zwiedzać odgruzowane przez inż. Tadeusza Żurowskiego podziemia kopalń. Pod koniec lat 70-tych i w latach 80-tych badania prowadzone przez Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie umożliwiły wykonanie pierwszego, krótkiego odcinka trasy, była to tzw. trasa turystyczna nr 1 otwarta w 1985 roku. W roku 1990 uruchomiono podziemną trasę turystyczna nr 2, która prezentuje neolityczną kopalnię dzięki specjalnym wglądom, przez które można zajrzeć do wnętrza wyrobisk. W latach 1991-92 powstaje wioska neolityczna z rekonstrukcjami chat neolitycznych, fosą i palisadą o powierzchni 1,5 ha  (fot.)  (fot.). W latach 2001-2004 ekipa Muzeum Historyczno-Archeologicznego w Ostrowcu Świętokrzyskim wykonała tunel łączący trasę nr 1 i 2. Obecnie turystyczna trasa podziemna liczy 465 m długości i w najgłębszym miejscu osiąga 11,5 m. Umożliwia ona zwiedzenie zachowanych wyrobisk pradziejowych kopalni krzemienia pasiastego  (fot.)  (fot.)  (fot.), jak również zapoznanie się z geologią regionu, a także ze sposobami zabezpieczania i konserwacji starych kopalń stosowanymi w ciągu ostatnich 50 lat. Podziemna trasa turystyczna w Krzemionkach jest jedynym tego typu obiektem na świecie.

Rezerwat "Krzemionki Opatowskie" położony jest pomiędzy wsiami Sudół i Magonie w powiecie ostrowieckim, w województwie świętokrzyskim, 5 km na północny wschód od Ostrowca Świętokrzyskiego. Zwiedzanie podziemnej trasy turystycznej wyłącznie z przewodnikiem.





04.2012


Na podstawie strony internetowej: Muzeum i Rezerwat Archeologiczno-Przyrodniczy w Krzemionkach.




Aktualizacja 09.04.2012






Rekonstrukcja wioski neolitycznej

Rekonstrukcja wioski neolitycznej

Kopalnia krzemienia pasiastego

Kopalnia krzemienia pasiastego

Kopalnia krzemienia pasiastego

Kopalnia krzemienia pasiastego

Kopalnia krzemienia pasiastego

Kopalnia krzemienia pasiastego

Wszystkie zdjęcia wykonane aparatem Canon PowerShot A85




Muzeum i Rezerwat Archeologiczno-Przyrodniczy Krzemionki
Krzemionki w Wikipedii
Sandomierskie klimaty - Krzemionki