Strona główna     Galeria zdjęć 1     Galeria zdjęć 2     Galeria zdjęć 3    



...A o północy na zamkowym tarasie pojawia się tajemnicza postać Białej Damy, którą zabiera na przejażdżkę po parku rycerz na karym koniu. Z pianiem pierwszego kura rozstają się by znów spotkać się o północy... Tak przynajmniej mówi legenda ;-)
Biała Dama to podobno Teofila Działyńska, niegdysiejsza właścicielka zamku w Kórniku, a park, gdzie zabiera ją rycerz, to najstarsze w Polsce arboretum założone przez Tytusa Działyńskiego. Choć Biała Dama to zapewne tylko legenda, warto zajrzeć do zamkowych pomieszczeń i przespacerować się po przepięknym parku, którego widok, zwłaszcza wiosną, na długo zapadnie w naszej pamięci.
Spotkajmy się więc z Białą Damą na parkowych alejkach w Kórniku :-)





Kórnik Zamek Działyńskich


Pierwotna budowla obronna w miejscu obecnego zamku została wybudowana prawdopodobnie w XIV wieku. Jednak pierwszy zachowany dokument dotyczący budowy zamku pochodzi z roku 1426. Zamek, którego właścicielem był kanclerz wielkopolski i biskup poznański Mikołaj Górka, został ukończony prawdopodobnie w roku 1430. Składał się z dwóch równoległych skrzydeł, wieży w narożniku północno-wschodnim, bramy wjazdowej od południa oraz zwodzonego mostu przerzuconego nad fosą. W XVI wieku ostatni właściciel z rodu Górków, wojewoda poznański Stanisław, dokonał przebudowy zamku. Powstało wówczas nowe, północne skrzydło zamku. Prace zostały ukończone w roku 1574, a niedługo potem w zamku gościł Henryk Walezy w drodze na swoją koronację w Krakowie.
W roku 1592, po bezpotomnej śmierci Stanisława Górki, zamek przeszedł w ręce rodu Czarnkowskich (pierwszym właścicielem był siostrzeniec Stanisława Jan Czarnkowski), a od roku 1610 Grudzińskich. W 1623 roku gościł tu król Zygmunt III Waza z małżonką i królewiczem Władysławem. Podczas potopu szwedzkiego zamek poważnie ucierpiał, stacjonowały tam bowiem wojska elektora branderburskiego, sojusznika Szwedów.
W roku 1676 dobra kórnickie przejął Zygmunt Działyński i dla zamku nastały dużo lepsze czasy. Dla rozwoju zamku szczególne zasługi miała zwłaszcza Teofila z Działyńskich Szołdrska-Potulicka. Po śmierci pierwszego męża i po rozwodzie z drugim, poświęciła swoje życie sprawie rozwoju kulturalnego i gospodarczego Kórnika oraz przebudowie zamku. Rezydencja została gruntownie przebudowana w stylu barokowym, po bokach dziedzińca wzniesiono dwie oficyny. Przekształcono również XVI-wieczny ogród włoski, który zamieniono w modny park w stylu francuskim. Do miasta sprowadziła niemieckich protestanckich kolonistów, zbudowała zbór ewangelicki i ratusz w pobliskim Bninie, przebudowała też kościół parafialny w Kórniku.
Teofila z Działyńskich zmarła w roku 1790 i została pochowana w krypcie kościoła w Kórniku  (fot.). Portret Teofili w białej sukni wiszący w Sali Herbowej zamku dał początek legendom o Białej Damie. W XIX wieku wśród okolicznej ludności zaczęto bowiem opowiadać, że przed północą Teofila schodzi z obrazu i przechodzi na taras zamkowy. Stąd o północy zabiera ją na przejażdżkę po parku rycerz na karym koniu. Oboje krążą po parkowych alejkach, by z pianiem pierwszego kura rozstać się. Rycerz znika, a Biała Dama powraca na płótno do Sali Herbowej. Podobno w ten sposób Teofila Działyńska pokutuje za rozebranie zameczku myśliwskiego Górków nad jeziorem Kórnickim, w którym diabły strzegły skarbów rodu Górków...
Po śmierci Teofili dobra kórnickie przeszły w ręce jej syna Feliksa Szołdrskiego, jednak już w roku 1801, po procesie, powróciły do rodziny Działyńskich. Rezydencję objął najpierw Ksawery Działyński, a od 1826 roku jego syn Tytus Działyński, który przeprowadził kolejną modernizację zamku. W roku 1828 zwrócił się do berlińskiego architekta Karola Fryderyka Schinkla, który opracował projekt przebudowy. Ze względu na wybuch powstania listopadowego, w którym Tytus Działyński brał czynny udział, prace musiały zostać przerwane, bowiem Tytus został ukarany przez władze pruskie konfiskatą majątku i musiał szukać schronienia w Paryżu, a później w Krakowie. Do Kórnika mógł wrócić dopiero w roku 1839 po anulowaniu wyroku skazującego i wygraniu procesu o zwrot dóbr, a pięć lat później ruszyły prace przy przebudowie zamku, które nadały mu charakter malowniczej budowli obronnej w stylu neogotyckim.
W zmodernizowanym zamku Tytus Działyński umieścił zgromadzoną przez siebie bibliotekę pełną starych druków, map i rękopisów (m.in. Chopina, Bonapartego i Mickiewicza), a także zbiór pamiątek narodowych. Wnętrza otrzymały nowy wystrój: ozdobne portale drewniane, sztukaterie i posadzki. Sień, reprezentacyjne wnętrza jadalni i Sali Mauretańskiej zostały pokryte drewnianym stropem, w dwóch pierwszych pomieszczeniach kasetonowym. Na parterze mieszczą się dawne pokoje mieszkalne: apartamenty właściciela zamku, pokój pani domu, salon i sala jadalna. Na piętrze znajduje się duża sala muzealna, a także biblioteka i pokoje gościnne. Zmieniono także utworzony przez Teofilę Działyńską ogród francuski: przekształcono go w park w stylu angielskim, nadając mu charakter parku krajobrazowego, czyli obecne arboretum.
Po śmierci Tytusa w roku 1861 zamek przeszedł w ręce jego syna Jana, który kontynuował dzieło ojca, jednak bardziej interesował się rozbudową rezydencji swojej żony Izabeli z Czartoryskich w Gołuchowie. Wzorem swojego ojca wziął on udział w kolejnym zrywie powstańczym, czyli powstaniu listopadowym, za co został zaocznie skazany na karę śmierci. Jan Działyński umiera bezpotomnie w roku 1880, a zamek odziedziczył jego siostrzeniec Władysław Zamoyski. Jako obywatel francuski, w 1885 roku został on zmuszony do opuszczenia Kórnika i zamieszkał w Kuźnicy koło Zakopanego, gdzie zasłynął w walce o polskość Morskiego Oka. Do Kórnika powrócił w 1920 roku. W 1924 roku, tuż przed śmiercią, Władysław Zamoyski przekazał całe swoje dobra, w tym zamek wraz kolekcją dzieł sztuki, zbiorami bibliofilskimi i ogrodem dendrologicznym narodowi polskiemu. Darowizną zarządzała fundacja "Zakłady Kórnickie". W czasie wojny zbiory zostały częściowo rozgrabione, a Fundacja "Zakłady Kórnickie" została zlikwidowana w 1953 roku przez władze PRL (reaktywowana w 2001 roku).
Dziś właścicielem zamku (od 1953 roku) jest Polska Akademia Nauk, a arboretum zarządza Instytut Dendrologii Polskiej Akademii Nauk.

Obecnie główne wejście do zamku znajduje się od strony północnej. Charakterystyczną cechą jest zwieńczenie głównego okna nad wejściem tzw. łukiem Tudora. Strona zachodnia to rozbudowany taras z widokiem na jezioro Kórnickie. Strona południowa zdominowana jest przez łuk indyjski, wzorowany prawdopodobnie na Pawilonie Królewskim w Brighton, a pośrednio na muzułmańskiej architekturze Indii  (fot.). Od strony wschodniej nad zamkiem wznosi się neogotycka wieża z elewacją z czerwonej cegły, wybudowana podczas przebudowy zamku przez Tytusa Działyńskiego  (fot.).
Wewnątrz zamku mieści się muzeum z wieloma unikatowymi eksponatami: meble różnych stylów i epok, obrazy mistrzów polskich i europejskich, rzeźby, kolekcje numizmatyczne, militaria, wyroby rzemiosła artystycznego z porcelany i srebra. Najokazalszym wnętrzem rezydencji jest Sala Mauretańska, nawiązująca do Dziedzińca Lwów i Dziedzińca Mirtów twierdzy Alhambra w Grenadzie, dzisiaj eksponująca pamiątki narodowe. W pokoju pod wieżą eksponowane są też zbiory etnograficzne i przyrodnicze przywiezione przez Władysława Zamoyskiego z Australii i Oceanii.
Zamek jest też siedzibą Biblioteki Kórnickiej PAN, jednej z największych bibliotek w Polsce. Księgozbiór liczy około 350 tysięcy woluminów, w tym ponad 40 tysięcy starodruków (m.in. rękopis III części Dziadów Mickiewicza), ponadto mapy, atlasy, fotografie, muzykalia i numizmaty. Unikatowe są XVI-wieczne wydania drukiem poezji Jana Kochanowskiego, najstarszym zaś zabytkiem jest rękopis francuski pochodzący z przełomu IX i X stulecia.
Na południe od zamku rozciąga się park o powierzchni około 40 ha - największe i najstarsze arboretum w Polsce. Znajduje się tu około 3 tys. gatunków drzew i krzewów, w tym wiele egzotycznych. Są tu m.in. jodły koreańskie, żywotniki zachodnie, jodły Veitcha, kolokwicje chińskie. Znaleźć tu można także stare, kilkusetletnie okazy drzew polskich: lip, buków, i dębów, jak i również ponad 100-letnie egzotyczne magnolie drzewiaste, jodły greckie czy cypryśniki błotne. Są tu także kolekcje brzóz, jabłoni i wiśni oraz krzewów ozdobnych: lilaków, forsycji, tawuł, różaneczników i azalii. Najstarsze drzewa to około 300-letnie lipy drobnolistne.  (fot.)  (fot.)  (fot.)  (fot.)  (fot.)
Za wstęp do arboretum pobierane są osobne opłaty.

Wstęp do zamku jest płatny, w cenę biletu wliczone jest zwiedzanie: pomieszczeń zamkowych, wystaw czasowych w oficynie "Klaudynówka" (oficyna zamkowa ze zbiorami malarstwa, rzeźby, fotografii, tkaniny artystycznej) oraz powozowni (zbiory powozów londyńskich, kupionych przez Jana Działyńskiego w Paryżu w 1856 roku od lorda Pembrocka  (fot.). Są to: dormeza - pojazd podróżny przystosowany do spania, berline de gala - powóz reprezentacyjny przeznaczony do oficjalnych wyjazdów, caleche (kocza) - reprezentacyjny pojazd letni).

W leżącym nieopodal zamku (około 300 m na południe) folwarku zwanym Prowentem  (fot.), w 1923 urodziła się Wisława Szymborska, nagrodzona w 1996 literacką Nagrodą Nobla. Ojciec poetki pracował bowiem dla właściciela zamku Władysława Zamoyskiego jako nadzorca jego dóbr tatrzańskich.

Zamek w Kórniku leży około 20 km na południowy wschód od Poznania, dojazd drogą krajową nr 11.







03.2011


Na podstawie stron internetowych: Wikipedia, Zamki polskie, Biblioteka Kórnicka PAN oraz przewodnika Zamki, Carta Blanca 2009.



Aktualizacja 01.03.2011





Zamek w Kórniku

Zamek w Kórniku

Zamek w Kórniku

Zamek w Kórniku

Zamek w Kórniku

Zamek w Kórniku

Arboretum

Arboretum

Arboretum

Arboretum

Arboretum

Arboretum

Zamek w Kórniku

Zamek w Kórniku

Powozownia

Powozownia

Dom rodzinny Wisławy Szymborskiej

Dom rodzinny Wisławy Szymborskiej

Wszystkie zdjęcia wykonane aparatem Canon PowerShotA85









Strona zamku
Zamek w Kórniku w Wikipedii
Zamek w Kórniku