Strona główna     Galeria zdjęć     



Iłża to sympatyczne miasteczko (około 5 tys. mieszkańców) położone nad rzeką Iłżanką w południowej części województwa mazowieckiego, około 30 kilometrów na południe od Radomia. Niegdyś ważne miasto, własność biskupów krakowskich, goszczące w swoich murach królów Polski i dostojników kościelnych. Dziś z dawnej świetności pozostały już tylko wspomnienia i ruiny biskupiego zamku...





Iłża Zamek biskupów krakowskich


Zamek biskupów krakowskich, według Jana Długosza, powstał w latach 1326-1347 dzięki biskupowi Janowi Grotowi. Wzniesiony na szczycie naturalnego wzgórz dominującego nad miastem. Był to już drugi zamek w Iłży. Pierwsza siedziba biskupia znajdowała się około 2 kilometry na północ od obecnego zamku i uległa zniszczeniu prawdopodobnie w wyniku najazdu Tatarów w roku 1240 i 1260. Zamek został rozbudowany około 30 lat później przez biskupa Floriana z Mokrska. Dodano wówczas kamienne mury, którymi opasano zamek i miasto. W XV i XVI wieku (za biskupów Jana Konarskiego i Filipa Padniewskiego) dodano od strony południowo-zachodniej kwadratową wieżę bramną i kamienne filary, po których przerzucono pomost, umożliwiając wjazd na wzgórze, dotychczasowe przedzamcze otoczono murem przekstałczając je w zamek dolny. Od strony zachodniej zbudowano mur kurtynowy z trzema bastejami. W połowie XVII wieku (biskup Marcin Szyszkowski) zbudowano kurtynę północną, kolejną basteję w narożniku północno-zachodnim, rozbudowano i upiększono zamek górny. Dzięki przebudowom zamek nabrał cech renesansowej rezydencji.
W roku 1655 zamek został zniszczony przez wojska szwedzkie oraz księcia siedmiogrodzkiego Rakoczego. W 1670 roku przeprowadzono prace restauracyjne na zamku (biskup Andrzej Trzebnicki), następne prace prowadzono w latach 1732, 1750, 1782 z inicjatywy kolejnych biskupów: kardynała Lipskiego, Andrzeja Załuskiego i Kajetana Sołtyka. Ostatnie prace restauracyjne przeprowadzono w roku 1782. Od tego czasu zamek popadał w ruinę...

W 1789 roku na mocy uchwał Sejmu Czteroletniego dobra biskupie przejął skarb państwa, a zamkowe oficyny wydzierżawiono. W okresie rozbiorów Austriacy urządzili tu szpital wojskowy. Po wyjściu wojsk austriackich na zamku urządzano publiczne zabawy. Jedna z nich zakończyła się pożarem, w wyniku którego zamek spłonął. Zamek stał się wówczas miejscem pozyskiwania materiałów budowlanych dla miasta. W 1821 roku rozebrano średniowieczne mury obronne. Kolejne zniszczenia dokonały się podczas obu wojen światowych...

W ciągu 700 lat swojej historii iłżecki zamek odwiedziło wielu znamienitych gości. Bywali tu m.in. królowie: Władysław Jagiełło (1410, 1411, 1420, 1424, 1432), Aleksander Jagiellończyk (1501 - podczas podróży na koronację do Krakowa), Zygmunt I Stary (1511), Zygmunt III Waza (1607), Władysław IV (1637 - poznał tu swoją przyszłą żonę Cecylię Renatę). Na zamku gościli także dostojnicy kościelni: nuncjusze papiescy Commendoni i Maluspino oraz kardynał Gaetano. Gościł tu często także Jan Kochanowski, który przyjaźnił się z biskupem Filipem Padniewskim.
Obecnie zamek ma status zabezpieczonej ruiny (najlepiej zachowana jest kamienna wieża, stanowiąca niegdyś punkt ostatecznego oporu) i jest udostępniony do zwiedzania  (fot.)  (fot.). Wstęp na wieżę jest płatny.
Od 1998 roku na początku maja w ruinach zamku odbywa się turniej rycerski współorganizowany przez bractwo rycerskie Smocza Kompania.



Atrakcje turystyczne Iłży to nie tylko ruiny zamku biskupów krakowskich. Warte zobaczenia są też:
  • Kościół farny Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny
  • Budowę nowego kościoła w stylu wczesnobarokowym rozpoczęto na początku XVII wieku w miejscu dawnego kościoła w stylu gotyckim. Budowę zakończono w roku 1634. Kościół był wielokrotnie niszczony i odbudowywany. We wnętrzu warto zobaczyć wczesnobarokowe ołtarze, stiukową dekorację sklepienia z XVII wieku w nawie głównej, portale: piaskowcowe i kamienne z kartuszami herbowymi oraz marmurowy portal wejściowy do kaplicy z 1629 roku, późnorenesansową kaplicę św. Krzyża zbudowaną z ciosów w 1629 roku. Obok kościoła stoi średniowieczna baszta miejska, którą po podwyższeniu w 1758 roku o dwie ośmioboczne kondygnacje, zamieniono na dzwonnicę.
  • Kościół św. Ducha
  • Zbudowany został w 1448 roku przez kardynała Zbigniewa Oleśnickiego, uległ zniszczeniu podczas I wojny światowej. Odbudowany w 1922 roku, ponownie częściowo zniszczony w 1941 roku. Zbudowany z kamienia łamanego. Do prostokątnej nawy przylega węższe, kwadratowe prezbiterium. Dwuspadowy dach pokryty gontem, na środku wieżyczka. Obecnie nieczynny.
  • Kościół Najświętszej Panny Marii
  • Położony około 1,5 km na płn.-zach. od miasta, Obecny wygląd kościółek zawdzięcza renowacji dokonanej w 1820 roku. We wnętrzu w ołtarzu głównym znajduje się obraz Matki Boskiej ufundowany przez księdza Bartosika. Od strony południowej do kościoła przylega kaplica św. Rozalii ufundowana w 1873 roku w czasie epidemii cholery. Wokół kościoła rozciąga się cmentarz.
  • Kopiec tatarski
  • znajduje się obok kościoła NMP. To rozległa budowla ziemna, pozostałość po ziemnodrewnianym grodzie, pochodzącym prawdopodobnie z czasów wczesnopiastowskich. Przyjmuje się, że znajdowała się tam niewielka osada, pełniąca rolę usługowego zaplecza dla załogi grodu.
  • Piec garncarski
  • Wzniesiony w połowie XIX wieku, pozostałość po potężnym niegdyś cechu iłżeckich garncarzy.
  • Kolejka wąskotorowa
  • Powstała na początku XX wieku. Początkowo była wykorzystywana do wywozu drewna z lasów Puszczy Iłżeckiej oraz urobku z kopalni odkrywkowych. Po II wojnie światowej wybudowano linię Iłża - Starachowice wykorzystując część istniejącej infrastruktury i wprowadzono także przewozy pasażerskie. W 1997 roku działalność kolejki została zawieszona. Po latach przerwy, dzięki staraniom organizacji społecznych oraz samorządów Powiatu Starachowice i Gminy Iłża, w 2007 roku wznowiono jej ruch na odcinkach Iłża - Marcule oraz Starachowice - Lipie, dzięki czemu jest ona obecnie jedną z głównych atrakcji turystycznych regionu. Kolejka kursuje w soboty i niedziele oraz w dni wolne od pracy.
    Rozkład jazdy jest tu: klik




01.2010


Na podstawie stron internetowych: Wikipedia, Muzeum Regionalne w Iłży, www.zamki.res.pl oraz przewodnika Zamki, Carta Blanca 2009.



Aktualizacja 10.01.2010





Ruiny zamku w Iłży

Ruiny zamku w Iłży

Iłża z zamkowego wzgórza

Ruiny zamku w Iłży

Ruiny zamku w Iłży

Ruiny zamku w Iłży

Ruiny zamku w Iłży

Wszystkie zdjęcia wykonane aparatem Canon PowerShot A85





Iłża - portal miejski
Iłża - serwis regionalny
Muzeum Regionalne w Iłży
Iłża w Wikipedii
Strachowicka Kolej Wąskotorowa
Bractwo rycerskie Smocza Kompania