Strona główna     Galeria zdjęć     




W Wąchocku, słynnym z dowcipów o sołtysie, znajduje się jeden z najlepiej zachowanych zabytków romańskich w Polsce. Chodzi oczywiście o zespół klasztorny cystersów, prawdziwą perełkę architektury romańskiej.
A po odwiedzeniu przepięknego kościoła i klasztoru, można oczywiście spotkać się ze słynnym sołtysem, który nieopodal klasztoru ma swój pomnik ;-)



Wąchock Zespół klasztorny cystersów



Opactwo zostało ufundowane w 1179 roku przez biskupa krakowskiego Gedeona. Powstało jako filia opactwa Morimond z Burgundii. Zabudowania klasztorne powstawały w latach 1218-1239 i były wzorowane na architekturze toskańskiej. Powstały w wyniku prac prowadzonych przez włoski warsztat cysterski mistrza zakonnego Szymona (Simona). W 1218 roku papież Honoriusz III wydał bullę protekcyjną dla opactwa. W XIII wieku klasztor cystersów aż trzy razy najeżdżali Mongołowie (w 1260 i 1289 roku). Bolesław Wstydliwy po zniszczeniach klasztoru w 1260 roku nadał opactwu nowe dobra i sprowadził z Morimondu nowych cystersów. Około 1270 roku biskup krakowski Paweł z Przemankowa konsekrował odbudowany kościół klasztorny.
W 1454 roku staraniem cystersów Wąchock otrzymał prawa miejskie na prawie magdeburskim. Opactwo w Wąchocku posiadało przywilej na poszukiwanie kruszców w księstwie krakowskim i sandomierskim. Dzięki temu budowano własne huty, co dało początek staropolskiemu zagłębiu hutniczemu. Pod koniec XV wieku opat Jan Klecisz podwyższył szczyty kościoła i pokrył go nowym dachem. Wiek XVI to zmiany wprowadzane przez kolejnych opatów w wystroju kościoła. Kościół wyposażono w dodatkowe, renesansowe ołtarze ozdobione obrazami, ustawiono także renesansowe stalle i organy. Gruntowna przebudowa klasztoru nastąpiła w latach 1636-43 po zniszczeniach dokonanych przez pożar.
W 1656 roku, podczas potopu szwedzkiego i najazdu wojsk siedmiogrodzkich księcia Jerzego Rakoczego, kościół został zniszczony. Najeźdźcy zrabowali archiwum, skarbiec i inne cenne przedmioty. W latach 1656-59 podjeto ponowną renowację świątyni i klasztoru. Na mocy zawartego ze Stolicą Apostolską w 1737 roku konkordatu wschowskiego królowie Polski mieli prawo mianować w Wąchocku opatów komendatoryjnych. Około 1750 roku wewnętrzne ściany kościoła ozdobiono freskami Andrzeja Radwańskiego. Rzeźby do ołtarzy i ambony wykonał mistrz krakowski Wojciech Rojowski. W 1764 roku z okazji beatyfikacji, do nawy północnej dobudowano kaplicę bł. Wincentego Kadłubka.
W 1819 roku, na mocy bulli "Ex imposita Nobis" papieża Piusa VII, zgodnie z dekretem prymasa Franciszka Skarbka-Malczewskiego, Komisja Rządowa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego pod przewodnictwem Stanisława Kostki Potockiego i Stanisława Staszica dokonała kasaty opactwa. Cystersi opuścili klasztor, który został opieczętowany i zamknięty. Zakonnicy powrócili do klasztoru dopiero w 1951 roku. W międzyczasie kościół klasztorny zaczął pełnić funkcje kościoła parafialnego w miejsce nieistniejącego obecnie kościoła św. Elżbiety. W 1964 roku najwyższe władze Zakonu, podniosły klasztor na nowo do rangi opactwa. W 2017 roku Prezydent RP, Andrzej Duda wpisał opactwo na listę "Pomników Historii".

Zespół klasztorny cystersów w Wąchocku jest oczywiście przede wszystkim miejscem modlitwy i pracy zakonników, można go jednak zwiedzać. Od lipca 2013 roku opactwo rozpoczęło współpracę z Muzeum Przyrody i Techniki w Starachowicach, którego efektem jest wprowadzenie wspólnego biletu upoważniającego do zwiedzania obu obiektów. O bilety należy pytać w kiosku klasztornym na furcie.


W skład zespołu klasztornego w Wąchocku wchodzą:
  • Kościół św. Floriana i Wniebowzięcia NMP  (fot.)  (fot.)  (fot.)
  • Kościół został zbudowany w stylu romańskim. Plan kościoła klasztornego w Wąchocku nawiązuje do tzw. planu bernardyńskiego, czyli jest to plan bazylikowy o trzech nawach, z transeptem i płytkim, prosto zamkniętym prezbiterium, flankowanym przez prostokątne kaplice umieszczone przy transepcie. Po raz pierwszy w Polsce zastosowano tutaj system sklepień krzyżowo-żebrowych. Podstawowym materiałem do budowy był kamień. Bloki szaro-żółtego piaskowca kunowskiego i brunatno-czerwonego piaskowca wąchockiego ułożono pasami, uzyskując w ten sposób bardzo ciekawy efekt optyczny. Taki sposób budowania pochodzi z północnych Włoch. Cegieł użyto do konstruowania części żeber sklepiennych.
    Zgodnie z zaleceniami Kapituły Generalnej z 1134 roku zabraniającej rzeźb i malowideł figuralnych oraz barwnych witraży, w kościele dominuje ornament roślinny i abstrakcyjno-geometryczny. W Wąchocku pojawia się rzadko występujący motyw uskrzydlonej postaci Chrystusa, a w kapitularzu bazy czterech kolumn ozdobiono wizerunkami wilków, lwów, gołębi i smoków.
    Kościół był wielokrotnie przebudowywany. Pozostałością po epoce gotyku są podniesione szczyty oraz ślady gotyckiej dobudówki po północnej stronie budowli. W XVI wieku do północnej nawy dobudowano kaplicę boczną, a w XIX wieku kruchtę do fasady zachodniej. Kościół jest najstarszą sygnowaną budowlą w Polsce, podpis architekta Simona znajduje się na fasadzie.

    Po lewej stronie wejścia do kościoła wmurowany jest Kamienny Herb biskupa krakowskiego Gadeona, fundatora opactwa w Wąchocku. Trzeba zwrócić uwagę na organy, które pochodzą z XVII wieku, zawierają jednak niektóre elementy XVI-wieczne  (fot.). Mały chór zbudowany w XVII wieku w połowie wysokości transeptu ma sześciogłosowe organy. Nad tym chórem znajduje się jedyny w opactwie wąchockim ocalały zwornik przedstawiający Chrystusa Uskrzydlonego.
    W kościele znajduje się dwanaście barokowych i rokokowych ołtarzy, a wyjątek stanowi neoromański ołtarz główny, wzniesiony w 1894 roku. Ołtarz ten zawiera w centralnym miejscu obraz patronki cystersów Matki Bożej Miłosierdzia w otoczeniu św. Bernarda i św. Floriana (I połowa XVIII wieku)  (fot.).
    W kaplicy bł. Wincentego Kadłubka w ołtarzu znajduje się obraz przedstawiający Wincentego Kadłubka, jak również jego relikwie. W kaplica Ukrzyżowania w ołtarzu znajduje się cenny krzyż z wizerunkiem Chrystusa  (fot.). W podstawie ołtarza znajduje się antepedium z XVIII wieku, w którym ukazana jest Maryja Miłosierna jako opiekunka cystersów. W kaplicy św. Anny Samotrzeć znajduje się rokokowy ołtarz przedstawiający Matkę Boską, Pana Jezusa i św. Annę, jak również ośmioboczna chrzcielnica z XVI wieku. Na ścianie malowidło przedstawiające scenę objęcia opactwa w Wąchocku przez cystersów.
    Na uwagę zasługuje jeszcze rokokowa ambona z bogatą dekoracją rzeźbiarską  (fot.) oraz stalle  (fot.). Znajdujące się we wnętrzu kościoła freski zostały namalowane w latach 1740-1750 przez Andrzeja Radwańskiego.

  • Klasztor  (fot.)  (fot.)
  • Klasztor został wybudowany po południowej stronie kościoła, a jego układ jest oparty na schematach wykształconych już w pierwszych klasztorach benedyktyńskich, tzn. wokół głównego wewnętrznego dziedzińca (wirydarza), który otacza krużganek komunikacyjny. Składa się z trzech skrzydeł: wschodnie na przedłużeniu południowego transeptu, w którym mieściła się zakrystia (obrazy z zakrystii przedstawiają zakonników pomordowanych podczas najazdu Tatarów w 1260 roku), kapitularz  (fot.), karcer dla mnichów  (fot.), klatka schodowa prowadząca na pierwsze piętro, gdzie znajduje się dormitorium, dalej na parterze - audytorium, sala opacka oraz fraternia. Na jednokondygnacyjnym skrzydle południowym znajdował się refektarz ustawiony prostopadle do osi krużganka, ogrzewalnia (calefactorium) i kuchnia, natomiast zachodnia część przeznaczona była na magazyny i pomieszczenia konwersów.
    Kapitularz klasztorny mający pierwotny wystrój, został wybudowany na rzucie kwadratowym. Jego sklepienia podzielono na dziewięć pól spoczywających na czterech wolno stojących kolumnach oraz przyściennych wspornikach. W ścianie wejściowej znajdowało się pośrodku wejście oraz po jego bokach po jednym przeźroczu okiennym w formie biforium zwieńczonym kamiennym półkolistym maswerkiem  (fot.). Kapitularz w Wąchocku jest często uznawany za najpiękniejsze wnętrze romańskie w Polsce.
    Refektarz (jadalnia zakonników) z wczesnogotyckimi elementami na prostokątnym planie. Zajmuje część środkową południowego skrzydła. Pomieszczenie jest trzyprzęsłowe o sklepieniu krzyżowo-żebrowym o gurcie ostrołukowym. Ścianę południową zdobi triada okien o różnych wymiarach, w których znajdują się witraże.
    Fraternia, zwana salą braci, to sala robót mnichów, która jest pomieszczeniem na planie kwadratu (7,8x7,8m) o sklepieniu palmowym. Na czworobocznym centralnym filarze podtrzymują się gurty i cztery pola sklepienia żebrowo-krzyżowego wspierane także na półfilarach przyściennych i narożnych wspornikach. Pierwotna posadzka została podwyższona, dlatego zostały przysłonięte bazy filarów.
    Po przebudowie barokowej klasztoru rozszerzono górne piętra o przestrzeń nad krużgankami w celu urządzenia cel dla zakonników. Przesklepiono również wyżej krużganki. Filary od wnętrza krużganków zostały wzmocnione skarpami. Na przecięciu naw zbudowano ażurową sygnaturkę. Nad skarpą zachodnią wyryto rok ukończenia prac (1666). Klasztor otrzymał nowe skrzydło zachodnie o charakterze architektury pałacowej. Elewacja zachodnia o symetrycznym planie flankowana ośmiobocznymi narożnymi wieżyczkami z centralnie usytuowaną wieżą. Zachodnia i południowa elewacja otrzymała podwójny rząd wnękowych arkad. Szczyty skrzydeł otrzymały późnorenesansowe attyki.
    W XVII wieku została dobudowana tzw. Wieża Rakoczego, która ma charakter wczesnobarokowy  (fot.). Budynek bramny północno-zachodni murowany z początku XVII wieku został przebudowany około 1930 roku. Brama murowana z około 1600 roku, zniszczona w 1656 roku, została odbudowana w 1695 roku. Budynek przybramny prawdopodobnie z XVII wieku, został przebudowany w XIX wieku. Budynek gospodarczy murowano-drewniany z II połowy XVIII wieku, zrujnowany w XIX wieku, został odbudowany na początku XX wieku.
    Klasztor posiadał ogrzewane pomieszczenia (poza dormitorium) jako pierwszy klasztor cysterski z możliwością ogrzewania ciepłem z pieca do wytopu ceramiki, żelaza lub kuchennego.
    W pomieszczeniach klasztoru mieści się Muzeum Ojców Cystersów prezentujące m.in. zachowane elementy romańskie oraz ceramikę z klasztornej manufaktury oraz Muzeum Powstań Narodowowyzwoleńczych utworzone w 1991 roku ze zbiorów księdza Walentego Ślusarczyka, proboszcza z Nowej Słupi. W krużgankach klasztoru znajduje się krypta grobowa mjr. Jana Piwnika "Ponurego", legendarnego dowódcy Świętokrzyskich Zgrupowań Armii Krajowej  (fot.).




Zespół klasztorny cystersów mieści się w Wąchocku, w mieście najsłynniejszego sołtysa w Polsce ;-) Nieopodal klasztoru znajduje się zresztą jego pomnik  (fot.).
Obecnie Wąchock jest miastem w powiecie starachowickim, w województwie świętokrzyskim. Leży nad rzeką Kamienną. W 2018 roku miasto liczyło około 2800 mieszkańców.
Przez miasto przebiega droga krajowa nr 42. Wąchock leży w odległości około 43 km na północny wschód od Kielc.





02.2022


Na podstawie stron internetowych: Klasztor cystersów w Wąchocku w Wikipedii, Strona opactwa oraz Szlak cysterski w Polsce - Wąchock.




Aktualizacja 23.02.2022






Zespół klasztorny cystersów w Wąchocku

Zespół klasztorny cystersów w Wąchocku

Zespół klasztorny cystersów w Wąchocku

Zespół klasztorny cystersów w Wąchocku

Zespół klasztorny cystersów w Wąchocku

Zespół klasztorny cystersów w Wąchocku

Zespół klasztorny cystersów w Wąchocku

Zespół klasztorny cystersów w Wąchocku

Wszystkie zdjęcia wykonane aparatem Panasonic Lumix DMC-FZ300




Klasztor cystersów w Wąchocku w Wikipedii
Strona opactwa w Wąchocku
swietokrzyskie.travel - klasztor w Wąchocku
wrota-swietokrzykie.pl - klasztor w Wąchocku
zabytek.pl - klasztor w Wąchocku
Szlak cysterski w Polsce - Wąchock
Oficjalny portal informacyjny gminy Wąchock