
|
Stare drewniane cerkwie... Pochowane w górskich dolinach, przeszły wiele, podobnie jak ziemie, na których
stoją. Kiedyś było ich o wiele, wiele więcej, niestety, ludzka głupota i bezmyślność spowodowała, że
wiele z nich stracono bezpowrotnie.
Cerkiew greckokatolicka św. Michała Archanioła
(fot.)
(fot.).
Cerkiew została zbudowana w XVIII wieku. W 1831 roku została przebudowana i powiększona. Dawne prezbiterium połączono wówczas z nawą, dostawiając nowe, a całość pokryto nowym dachem. Cerkiew w Brunarach jest cerkwią łemkowską, trójdzielną. Nad przedsionkiem wznosi się wieża z hełmem zwieńczonym kutym krzyżem. Hełmy znajdują się również ponad nawą i prezbiterium. We wnętrzu znajduje się barokowy ikonostas z XVIII wieku (fot.). W cerkwi zachowała się polichromia, pokrywająca całość stropu i wewnętrznych ścian obiektu, wykonywana etapami między XVIII i XIX wiekiem (fot.). Oprócz ołtarza głównego z XVII wieku w cerkwi znajdują się dwa ołtarze boczne z XVIII wieku (fot.). Znajdują się w nich ikony Matki Bożej oraz Przemienienia Pańskiego. Obecnie cerkiew jest użytkowana jako kościół rzymskokatolickiej parafii NMP Wniebowziętej w Brunarach. W 2013 roku cerkiew została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Świątynia znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej Województwa Małopolskiego.
Cerkiew greckokatolicka św. Jakuba
(fot.)
(fot.).
Cerkiew w Powroźniku istniała od 1600 roku, jednak z pierwotnego budynku zachowała się jedynie część, wkomponowana w bryłę obecnej cerkwi jako zakrystia. Wygląd współczesnej cerkwi pochodzi z XVII i XVIII wieku, jednak decydującą rolę odegrała przebudowa w 1813 roku. Cerkiew przeniesiono wówczas z dawnej lokalizacji na nieco wyższe miejsce, ze względu na zagrożenie powodziowe. Również wtedy rozbudowano świątynię. Cerkiew w Powroźniku jest cerkwią łemkowską, trójdzielną. Ponad przedsionkiem wznosi się wieża o konstrukcji słupowo-ramowej, z drewnianym hełmem i kutym krzyżem. Na wieży zachował się wykonany w 1615 roku dzwon. Mniejsza wieża znajduje się ponad nawą, krytą namiotowym dachem. Prezbiterium kryte jest dachem kalenicowym i zwieńczone sygnaturką. Cerkiew posiada okna jedynie od strony południowej, co jest związane z ochroną przed śniegiem i podmuchami wiatru, ale też wiążę się z legendą jakoby siły zła miały nadchodzić od strony północnej. Ściany i strop zakrystii pokrywa w całości polichromia o złożonej, wieloplanowej kompozycji, datowana na 1607 rok (fot.) (fot.). Centralny motyw stanowi scena Ukrzyżowania, ponad którą znajduje się Duch Święty w postaci gołębicy, zaś na stropie - wizerunek Boga Ojca. Poniżej Ukrzyżowania znajduje się Złożenie do grobu. Inne sceny to m.in. Ofiara Abrahama, Mojżesz otrzymujący tablice Dekalogu, Wjazd Chrystusa do Jerozolimy. W cerkwi zachował się XVIII-wieczny ikonostas. Z uwagi na obecne wykorzystanie cerkwi jako kościoła rzymskokatolickiego został on przecięty, pierwotny rząd Deesis i rząd proroków zlokalizowano na wschodniej ścianie nawy (fot.), zaś pozostałe ikony zawieszono bezpośrednio na ścianach pomieszczenia ołtarzowego (fot.). W nawie znajduje się barokowy ołtarz boczny z początku XVIII wieku z obrazem Chrystusa u Słupa (fot.). Na ścianach można podziwiać wiele pięknych ikon pochodzących z różnych okresów: Sąd Ostateczny z 1623 roku, Pieta z 1646 roku, Biczowanie Chrystusa z XVII wieku, ikona arcykapłana Aarona z początku XVII wieku, Wniebowstąpienie Pańskie z około 1643 roku, ikona św. Jakuba z 1623 roku, Chrystus Nauczający z 1642 roku oraz Matka Boża z Dzieciątkiem z XVIII wieku (fot.) (fot.). Cerkiew otoczona jest kamienno-drewnianym ogrodzeniem, w którego słupach mieszczą się kapliczki ze współczesnymi drewnianymi świątkami. Obecnie cerkiew służy wiernym jako kościół rzymskokatolicki w parafii św. Jakuba Mł. Apostoła w Powroźniku. W 2013 roku cerkiew została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Świątynia znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej Województwa Małopolskiego.
Cerkiew greckokatolicka św. św. Kosmy i Damiana
(fot.)
(fot.).
Cerkiew została zbudowana w latach 1778-1782 na miejscu wcześniejszej, która stała przez 275 lat. Gruntownie odnowiona w 1830 i 1893 roku. W 1924 roku zakupiono trzy dzwony, a dachy pokryto blachą. Kolejny remont przeszła w 1930 roku. Po wysiedleniu ludności łemkowskiej w 1947 roku została przejęta przez Skarb Państwa. W latach 1956-1962 użytkowana wspólnie przez grekokatolików i rzymskich katolików, a w latach 1962-1971 zamknięta. Po remoncie w 1972 roku przywrócona do kultu. W latach 1971-2004 pełniła funkcję kościoła parafialnego rzymskokatolickiej parafii św. Maksymiliana Kolbe w Krempnej. Kolejny gruntowny remont cerkwi przeprowadzono w latach 2007-2013. W lipcu 2007 roku podczas prowadzonych prac do wnętrza świątyni runęła kopuła i dach nawy głównej. Jest to cerkiew łemkowska, drewniana, konstrukcji zrębowej, orientowana, trójdzielna. Każde z pomieszczeń na planie zbliżonym do kwadratu z szerszą nawą i zakrystią od północy. Nad babińcem izbicowa wieża konstrukcji słupowej o pochyłych ścianach. Nad nawą i prezbiterium dwukrotnie łamane dachy konstrukcji namiotowej zwieńczone baniastymi hełmami i krzyżami. Wewnątrz nad nawą i prezbiterium kopuły namiotowe, w babińcu strop płaski. Ściany cerkwi pokrywa polichromia o motywach architektonicznych. Między nawą a prezbiterium kompletny ikonostas malowany lub dokończony w 1835 roku (fot.). Carskie wrota są ażurowe ze sceną Zwiastowania i postaciami czterech ewangelistów. Chór w formie galerii obiega babiniec i zachodnią część nawy. Rokokowy ołtarz główny z obrazem przedstawiającym św. Mikołaja i drewniane tabernakulum z ikonami na ściankach. W przedsionku feretron z rzeźbioną figurą Matki Boskiej uważaną za cudowną (fot.). Przed świątynią stoi kamienna figura św. Mikołaja z XIX wieku z ośrodka kamieniarskiego w Bartnem (fot.). Obecnie cerkiew pełni funkcję kościoła filialnego parafii św. Maksymiliana Kolbe parafii w Krempnej. Cerkiew znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej Województwa Podkarpackiego.
Cerkiew greckokatolicka św. Dymitra
(fot.)
(fot.).
Cerkiew została zbudowana w 1764 roku, przekształcona w I połowie XIX wieku, kiedy to m.in. wydłużono prezbiterium, remontowana w 1930 roku i w latach 90-tych XX wieku. Jest to cerkiew łemkowska, orientowana, drewniana, konstrukcji zrębowej. Układ przestrzenny uwarunkowany wymogami liturgii kościołów wschodnich, tworzą trzy składowe na osi licząc od wschodu: wydłużone prezbiterium oddzielone ikonostasem od szerszej nawy i babiniec na planach kwadratów. We wschodniej, dobudowanej części prezbiterium znajduje się zakrystia. Wieża konstrukcji słupowo-ramowej o pochyłych ścianach, z lekko nadwieszoną izbicą, przy niej od zachodu przedsionek. Słupy wieży obejmują babiniec. Ściany obite gontem, dachy blaszane. Dach nad prezbiterium kalenicowy, trójpołaciowy, nad nawą namiotowy, dwukrotnie łamany, z dodatkową kalenicą, która łączy go ze ścianą wieży, nad wieżą namiotowy. Nad wszystkimi częściami jednolite hełmy baniaste z pseudolatarniami i żelaznymi krzyżami. Wewnątrz polichromia ornamentalna i architektoniczna z I połowy XIX wieku. Kompletny, barokowy ikonostas z XVIII wieku (fot.). Barokowy ołtarz z ikoną Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Na północnej ścianie ołtarzyk z ikoną Hodigitria z poprzedniego ikonostasu z XVII wieku. Na klejmach postacie proroków ze zwojami pism. Teren przy cerkwi otoczony murkiem kamiennym z bramką (fot.). Powyżej cerkwi na czynnym cmentarzu kilka dawnych nagrobków kamiennych. Obecnie cerkiew służy jako kościół filialny Matki Bożej Nieustającej Pomocy w parafii rzymskokatolickiej w Brunarach. Cerkiew należy do Szlaku Architektury Drewnianej Województwa Małopolskiego.
Cerkiew greckokatolicka św. Dymitra
(fot.)
(fot.).
Cerkiew została zbudowana w 1760 w stylu zachodniołemkowskim. W 1797 i 1879 roku przeszła remont. W okresie międzywojennym oddana społeczności prawosławnej. Po II wojnie światowej kościół rzymskokatolicki, ponownie remontowany w latach 1966-1967 oraz odnawiany w latach 2009-2010. Cerkiew jest jednonawowa, trójdzielna, z dostawioną wieżą konstrukcji słupowo-ramowej, z nadwieszoną izbicą. Wieża przykryta jest hełmem, nad nawą i prezbiterium położone są baniaste sygnaturkowe wieżyczki. Całość prezbiterium i nawy przykryta została łamanymi kopułami namiotowymi. Wewnątrz cerkwi znajdują się polichromie figuralne z 1549 i 1649 roku (na ścianach przedstawienia świętych, na stropie prezbiterium Bóg Ojciec, na stropie nawy Sąd Ostateczny, na stropie babińca Ostatnia wieczerza) (fot.) (fot.), ikonostas z II połowy XVIII wieku (fot.) oraz ołtarze boczne z XVIII wieku z obrazami Najświętszej Marii Panny Pokrownej i Ukrzyżowania, a także kamienny ołtarz z 1967 roku z relikwiami Św. Wojciecha. Obecnie cerkiew pełni rolę kościoła parafialnego parafii św. Stanisława Biskupa Męczennika w Binczarowej. Cerkiew znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej Województwa Małopolskiego.
Cerkiew greckokatolicka św. św. Kosmy i Damiana
(fot.)
(fot.).
Cerkiew została zbudowana w 1782 roku jako filialna cerkiew greckokatolicka parafii w Krempnej. Pierwszy remont świątyni przeprowadzono w 1841 roku, następny pod koniec XIX wieku, a generalny w latach 30-tych XX wieku. Po opuszczeniu wsi przez mieszkańców po II wojnie światowej cerkiew była nieużytkowana i stopniowo niszczała. Dopiero w latach 1962-1963 doczekała się kapitalnego remontu. Cerkiew rozebrano, zakonserwowano i złożono z powrotem dokonując różnych napraw i uzupełnień. Dach przykryto gontem. Ikonostas z cerkwi zabrano do Muzeum Ikon w Łańcucie. W latach 2001-2004 naprawiono wieżę oraz poszycia nawy i sanktuarium. W 2010 roku ikonostas powrócił do świątyni, a w 2012 roku również część wyposażenia. Jest to cerkiew łemkowska, drewniana, konstrukcji zrębowej, orientowana, trójdzielna. Nad babińcem wysoka wieża konstrukcji ramowej o pochyłych ścianach, z izbicą na górze zwieńczoną pozorną latarnią. Nad nawą i prezbiterium łamany dach konstrukcji namiotowej z niewielkimi baniami i kutymi krzyżami. Wewnątrz nad nawą i prezbiterium kopuły zrębowe, w babińcu strop płaski. Babiniec obiega chór muzyczny. Na zrębie kopuły nawy nad przejściem do prezbiterium 16 ikon dawnego ikonostasu z przełomu XVII i XVIII wieku. Z wyposażenia znajduje się: nastawa ołtarzowa z kopią ikony Kosmy i Damiana z XVII wieku, lichtarze ołtarzowe, feretron, dwie chorągwie i pojedyncze ikony. W 1963 roku wokół cerkwi utworzono lapidarium z 22 zabytkowych kamiennych nagrobków i figur przydrożnych z Nieznajowej, Żydowskiego i Ciechani (fot.) (fot.). Cerkiew otacza ogrodzenie z gontowym daszkiem i bramą z XIX wieku (fot.). Ze względu na to, że cerkiew należy do najbardziej typowych budowli sakralnych wznoszonych na zachodniej Łemkowszczyźnie, w skansenie we Lwowie zbudowano jej wierną kopię. Obecnie jest to rzymskokatolicki kościół filialny parafii św. Maksymiliana Kolbe w Krempnej. Cerkiew należy do Szlaku Architektury Drewnianej Województwa Podkarpackiego.
Cerkiew greckokatolicka Opieki Matki Bożej
(fot.)
(fot.).
Cerkiew pochodzi z 1795 roku. Funkcję świątyni greckokatolickiej pełniła aż do akcji "Wisła". W 1947 roku cerkiew przeszła na własność Skarbu Państwa. Po 1947 roku obiekt był współużytkowany przez parafię prawosławną i rzymskokatolicką. W 2009 roku cerkiew stała się wyłączną własnością Kościoła Prawosławnego. Cerkiew jest wzniesiona z drewna, jednonawowa, trójdzielna. Ponad przedsionkiem wznosi się wieża o pochyłych ścianach zbudowana na planie prostokąta, zwieńczona hełmem z pozorną latarnią zwieńczoną krzyżem łacińskim. Podobne, bardziej rozbudowane konstrukcje znajdują się ponad nawą i węższym oraz niższym od niej prezbiterium. We wnętrzu barokowy, XVIII-wieczny ikonostas, którego remont zakończył się w 2007 roku, w prezbiterium rokokowy ołtarz główny w formie baldachimu z ikoną Ukrzyżowania z końca XVIII wieku oraz późnobarokowy żertwiennik z ikoną św. Patriarchów, także z XVIII wieku. Ściany pokryte polichromią. Całość jest otoczona kamiennym murkiem z bramą-dzwonnicą (fot.). Obecnie to prawosławna cerkiew parafialna. Należy do dekanatu Gorlice diecezji przemysko-gorlickiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Cerkiew należy do Szlaku Architektury Drewnianej Województwa Małopolskiego.
Cerkiew greckokatolicka św. Michała Archanioła
(fot.)
(fot.).
Cerkiew w Świątkowej Małej powstała w 1762 roku jako cerkiew pomocnicza należąca do parafii w Rozstajnem. Po 1860 roku zmieniono przynależność administracyjną świątyni, czyniąc ją pomocniczym obiektem sakralnym parafii w Świątkowej Wielkiej. Na przełomie XIX i XX wieku dokonano przebudowy obiektu, dodając wieżę nad przedsionkiem i zamieniając pierwotną namiotową kopułę nad babińcem na dach dwuspadowy. W 1927 roku, w czasie tzw. schizmy tylawskiej, wszyscy mieszkańcy Świątkowej Małej przeszli na prawosławie. Zrezygnowali jednak ze wznoszenia nowej cerkwi, uczęszczając na nabożeństwa do kaplicy w Świątkowej Wielkiej. Cerkiew została zamknięta w 1931 roku. W latach 50-tych XX wieku cerkiew była niemal całkowicie zdewastowana, a obiekt z rozkradzionym wyposażeniem wnętrza zaadaptowano na kościół rzymskokatolicki. Do świątyni przeniesiono elementy wyposażenia, uratowane ze zniszczonej po 1947 roku cerkwi w Rozstajnem. W latach 70-tych XX wieku cerkiew została kilkakrotnie okradziona. Skradziono wówczas carskie wrota z ikonostasu oraz wyniesiono ikony rzędu świąt. Ikonostas już nigdy nie został uzupełniony. Świątynia została odnowiona w latach 1975-1978. W 1991 roku ikonostas i kilka ikon poddano konserwacji. Generalny remont świątyni przeprowadzono w 2010 roku. Jest to budowla drewniana, konstrukcji zrębowej, orientowana, trójdzielna. Za babińcem wieża konstrukcji słupowo-ramowej, z przedsionkiem w przyziemiu, o pochyłych ścianach, z dachem namiotowym, zwieńczona hełmem z baniastą kopułą, z pozorną latarnią. Nad nawą i prezbiterium dachy namiotowe, łamane, z baniami i kutymi krzyżami, nad babińcem dach dwuspadowy. Dachy kryte gontem, hełm wieży blachą. W babińcu chór muzyczny z prostym parapetem. Zachował się zniszczony przez złodziei ikonostas z 1670 roku, w którym brakuje carskich oraz diakońskich wrót i ikon w rzędzie świąt oraz proroków. Przetrwały natomiast wizerunki w rzędzie Deesis, w którym znajdują się postacie apostołów, ewangelistów, Jana Chrzciciela oraz dwie ikony Matki Bożej. W miejscu carskich wrót wstawiony został obraz Chrystusa Nauczającego. Na ścianach bocznych cerkwi znajdują się jeszcze inne ikony, w tym wyobrażenie Sądu Ostatecznego z 1653 roku oraz postać Matki Bożej typu Hodegetrii z 1670 roku. Obecnie cerkiew jest użytkowana jako rzymskokatolicki kościół filialny parafii Matki Bożej Niepokalanej w Desznicy. Obiekt znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej Wojewódtwa Podkarpackiego.
Cerkiew greckokatolicka św. św. Kosmy i Damiana
(fot.)
(fot.).
Cerkiew powstała w 1743 roku. Ostateczny kształt budynku został uformowany w czasie przebudowy w 1780 roku. W 1938 roku wykonano w niej polichromię ornamentalną i figuralną nawiązującą do jubileuszu 950-lecia chrztu Rusi. Cerkiew w Tyliczu jest cerkwią łemkowską, trójdzielną. Ponad przedsionkiem wznosi się wieża o konstrukcji słupowo-ramowej, z drewnianym hełmem i kutym krzyżem. Znacznie mniejsze hełmy znajdują się ponad nawą i nad prezbiterium. Po obydwu stronach nawy cerkwi zlokalizowane zostały dwie kaplice boczne. Nawę pokrywa dach namiotowy, zaś prezbiterium kalenicowy. We wnętrzu znajduje się polichromia, której część to kopie ikon z soboru św. Włodzimierza w Kijowie (fot.). Ikonostas powstał w XVIII wieku. W latach 80-tych XX wieku nieznani sprawcy wynieśli z niego część wizerunków, które zostały uzupełnione po 2001 roku (fot.). Szczególną cechą ikonostasu w cerkwi jest wielkość ikon patronów świątyni oraz św. Mikołaja, które, choć umiejscowione w najniższym rzędzie ikon, są znacznie wyższe niż carskie wrota i sięgają rzędu następnego. Pośrodku prezbiterium późnobarokowy ołtarz główny z XVIII wieku z ikoną Matki Bożej z Dzieciątkiem odzianą w metalową sukienkę (fot.). Wokół cerkwi znajduje się ogrodzenie, w którego obrębie znajduje się dzwonnica oraz dawny i współczesny cmentarz. Obecnie cerkiew użytkowana jest jako kaplica cmentarna parafii Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Tyliczu. Cerkiew znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej Województwa Małopolskiego. 11.2022 Na podstawie stron internetowych: Szlak Architektury Drewnianej Województwa Podkarpackiego, Szlak Architektury Drewnianej Województwa Małopolskiego, cerkwie podkarpackie w Wikipedii, cerkwie małopolskie w Wikipedii oraz przewodnika Magdaleny i Artura Michniewskich oraz Marty Dudy-Gryc Cerkwie drewniane Karpat. Polska i Słowacja, Oficyna Wydawnicza Rewasz 2011. Aktualizacja 18.11.2022 |
|
Cerkiew greckokatolicka św. Michała Archanioła w Brunarach
Cerkiew greckokatolicka św. Jakuba w Powroźniku
Cerkiew greckokatolicka św. św. Kosmy i Damiana w Krempnej
Cerkiew greckokatolicka św. Dymitra w Czarnej
Cerkiew greckokatolicka św. Dymitra w Binczarowej
Cerkiew greckokatolicka św. św. Kosmy i Damiana w Kotaniu
Cerkiew greckokatolicka Opieki Matki Bożej w Zdyni
Cerkiew greckokatolicka św. Michała Archanioła w Świątkowej Małej
Cerkiew greckokatolicka św. św. Kosmy i Damiana w Tyliczu
Wszystkie zdjęcia wykonane aparatem Panasonic Lumix DMC-FZ300
|