Strona główna    Galeria zdjęć 1    Galeria zdjęć 2    Galeria zdjęć 3    Galeria zdjęć 4    Galeria zdjęć 5    Galeria zdjęć 6    Galeria zdjęć 7   
Galeria zdjęć 8    Galeria zdjęć 9   
Brunary    Powroźnik    Krempna    Czarna    Binczarowa    Kotań    Zdynia    Świątkowa Mała    Tylicz   



Stare drewniane cerkwie... Pochowane w górskich dolinach, przeszły wiele, podobnie jak ziemie, na których stoją. Kiedyś było ich o wiele, wiele więcej, niestety, ludzka głupota i bezmyślność spowodowała, że wiele z nich stracono bezpowrotnie.
Przepiękne wnętrza cerkwi zachęcają każdego żeby w ciszy i spokoju zatrzymał się tu choć na chwilę, zadumał się, pomodlił... A spacer po przycerkiewnych cmentarzach ze starymi nagrobkami, na których już najczęściej nie można odczytać inskrypcji, każe zastanowić się nad przemijaniem człowieka...



                 
        




Szlakiem łemkowskich cerkwi (2) Brunary


Cerkiew greckokatolicka św. Michała Archanioła  (fot.)  (fot.).

Cerkiew została zbudowana w XVIII wieku. W 1831 roku została przebudowana i powiększona. Dawne prezbiterium połączono wówczas z nawą, dostawiając nowe, a całość pokryto nowym dachem.

Cerkiew w Brunarach jest cerkwią łemkowską, trójdzielną. Nad przedsionkiem wznosi się wieża z hełmem zwieńczonym kutym krzyżem. Hełmy znajdują się również ponad nawą i prezbiterium.
We wnętrzu znajduje się barokowy ikonostas z XVIII wieku  (fot.). W cerkwi zachowała się polichromia, pokrywająca całość stropu i wewnętrznych ścian obiektu, wykonywana etapami między XVIII i XIX wiekiem  (fot.). Oprócz ołtarza głównego z XVII wieku w cerkwi znajdują się dwa ołtarze boczne z XVIII wieku  (fot.). Znajdują się w nich ikony Matki Bożej oraz Przemienienia Pańskiego.

Obecnie cerkiew jest użytkowana jako kościół rzymskokatolickiej parafii NMP Wniebowziętej w Brunarach. W 2013 roku cerkiew została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Świątynia znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej Województwa Małopolskiego.




Szlakiem łemkowskich cerkwi (2) Powroźnik


Cerkiew greckokatolicka św. Jakuba  (fot.)  (fot.).

Cerkiew w Powroźniku istniała od 1600 roku, jednak z pierwotnego budynku zachowała się jedynie część, wkomponowana w bryłę obecnej cerkwi jako zakrystia. Wygląd współczesnej cerkwi pochodzi z XVII i XVIII wieku, jednak decydującą rolę odegrała przebudowa w 1813 roku. Cerkiew przeniesiono wówczas z dawnej lokalizacji na nieco wyższe miejsce, ze względu na zagrożenie powodziowe. Również wtedy rozbudowano świątynię.

Cerkiew w Powroźniku jest cerkwią łemkowską, trójdzielną. Ponad przedsionkiem wznosi się wieża o konstrukcji słupowo-ramowej, z drewnianym hełmem i kutym krzyżem. Na wieży zachował się wykonany w 1615 roku dzwon. Mniejsza wieża znajduje się ponad nawą, krytą namiotowym dachem. Prezbiterium kryte jest dachem kalenicowym i zwieńczone sygnaturką. Cerkiew posiada okna jedynie od strony południowej, co jest związane z ochroną przed śniegiem i podmuchami wiatru, ale też wiążę się z legendą jakoby siły zła miały nadchodzić od strony północnej.
Ściany i strop zakrystii pokrywa w całości polichromia o złożonej, wieloplanowej kompozycji, datowana na 1607 rok  (fot.)  (fot.). Centralny motyw stanowi scena Ukrzyżowania, ponad którą znajduje się Duch Święty w postaci gołębicy, zaś na stropie - wizerunek Boga Ojca. Poniżej Ukrzyżowania znajduje się Złożenie do grobu. Inne sceny to m.in. Ofiara Abrahama, Mojżesz otrzymujący tablice Dekalogu, Wjazd Chrystusa do Jerozolimy. W cerkwi zachował się XVIII-wieczny ikonostas. Z uwagi na obecne wykorzystanie cerkwi jako kościoła rzymskokatolickiego został on przecięty, pierwotny rząd Deesis i rząd proroków zlokalizowano na wschodniej ścianie nawy  (fot.), zaś pozostałe ikony zawieszono bezpośrednio na ścianach pomieszczenia ołtarzowego  (fot.).
W nawie znajduje się barokowy ołtarz boczny z początku XVIII wieku z obrazem Chrystusa u Słupa  (fot.). Na ścianach można podziwiać wiele pięknych ikon pochodzących z różnych okresów: Sąd Ostateczny z 1623 roku, Pieta z 1646 roku, Biczowanie Chrystusa z XVII wieku, ikona arcykapłana Aarona z początku XVII wieku, Wniebowstąpienie Pańskie z około 1643 roku, ikona św. Jakuba z 1623 roku, Chrystus Nauczający z 1642 roku oraz Matka Boża z Dzieciątkiem z XVIII wieku  (fot.)  (fot.).
Cerkiew otoczona jest kamienno-drewnianym ogrodzeniem, w którego słupach mieszczą się kapliczki ze współczesnymi drewnianymi świątkami.

Obecnie cerkiew służy wiernym jako kościół rzymskokatolicki w parafii św. Jakuba Mł. Apostoła w Powroźniku. W 2013 roku cerkiew została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Świątynia znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej Województwa Małopolskiego.




Szlakiem łemkowskich cerkwi (2) Krempna


Cerkiew greckokatolicka św. św. Kosmy i Damiana  (fot.)  (fot.).

Cerkiew została zbudowana w latach 1778-1782 na miejscu wcześniejszej, która stała przez 275 lat. Gruntownie odnowiona w 1830 i 1893 roku. W 1924 roku zakupiono trzy dzwony, a dachy pokryto blachą. Kolejny remont przeszła w 1930 roku. Po wysiedleniu ludności łemkowskiej w 1947 roku została przejęta przez Skarb Państwa. W latach 1956-1962 użytkowana wspólnie przez grekokatolików i rzymskich katolików, a w latach 1962-1971 zamknięta. Po remoncie w 1972 roku przywrócona do kultu. W latach 1971-2004 pełniła funkcję kościoła parafialnego rzymskokatolickiej parafii św. Maksymiliana Kolbe w Krempnej. Kolejny gruntowny remont cerkwi przeprowadzono w latach 2007-2013. W lipcu 2007 roku podczas prowadzonych prac do wnętrza świątyni runęła kopuła i dach nawy głównej.

Jest to cerkiew łemkowska, drewniana, konstrukcji zrębowej, orientowana, trójdzielna. Każde z pomieszczeń na planie zbliżonym do kwadratu z szerszą nawą i zakrystią od północy. Nad babińcem izbicowa wieża konstrukcji słupowej o pochyłych ścianach. Nad nawą i prezbiterium dwukrotnie łamane dachy konstrukcji namiotowej zwieńczone baniastymi hełmami i krzyżami.
Wewnątrz nad nawą i prezbiterium kopuły namiotowe, w babińcu strop płaski. Ściany cerkwi pokrywa polichromia o motywach architektonicznych. Między nawą a prezbiterium kompletny ikonostas malowany lub dokończony w 1835 roku  (fot.). Carskie wrota są ażurowe ze sceną Zwiastowania i postaciami czterech ewangelistów. Chór w formie galerii obiega babiniec i zachodnią część nawy. Rokokowy ołtarz główny z obrazem przedstawiającym św. Mikołaja i drewniane tabernakulum z ikonami na ściankach. W przedsionku feretron z rzeźbioną figurą Matki Boskiej uważaną za cudowną  (fot.). Przed świątynią stoi kamienna figura św. Mikołaja z XIX wieku z ośrodka kamieniarskiego w Bartnem  (fot.).

Obecnie cerkiew pełni funkcję kościoła filialnego parafii św. Maksymiliana Kolbe parafii w Krempnej. Cerkiew znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej Województwa Podkarpackiego.




Szlakiem łemkowskich cerkwi (2) Czarna


Cerkiew greckokatolicka św. Dymitra  (fot.)  (fot.).

Cerkiew została zbudowana w 1764 roku, przekształcona w I połowie XIX wieku, kiedy to m.in. wydłużono prezbiterium, remontowana w 1930 roku i w latach 90-tych XX wieku.

Jest to cerkiew łemkowska, orientowana, drewniana, konstrukcji zrębowej. Układ przestrzenny uwarunkowany wymogami liturgii kościołów wschodnich, tworzą trzy składowe na osi licząc od wschodu: wydłużone prezbiterium oddzielone ikonostasem od szerszej nawy i babiniec na planach kwadratów. We wschodniej, dobudowanej części prezbiterium znajduje się zakrystia. Wieża konstrukcji słupowo-ramowej o pochyłych ścianach, z lekko nadwieszoną izbicą, przy niej od zachodu przedsionek. Słupy wieży obejmują babiniec.
Ściany obite gontem, dachy blaszane. Dach nad prezbiterium kalenicowy, trójpołaciowy, nad nawą namiotowy, dwukrotnie łamany, z dodatkową kalenicą, która łączy go ze ścianą wieży, nad wieżą namiotowy. Nad wszystkimi częściami jednolite hełmy baniaste z pseudolatarniami i żelaznymi krzyżami.
Wewnątrz polichromia ornamentalna i architektoniczna z I połowy XIX wieku. Kompletny, barokowy ikonostas z XVIII wieku  (fot.). Barokowy ołtarz z ikoną Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Na północnej ścianie ołtarzyk z ikoną Hodigitria z poprzedniego ikonostasu z XVII wieku. Na klejmach postacie proroków ze zwojami pism.
Teren przy cerkwi otoczony murkiem kamiennym z bramką  (fot.). Powyżej cerkwi na czynnym cmentarzu kilka dawnych nagrobków kamiennych.

Obecnie cerkiew służy jako kościół filialny Matki Bożej Nieustającej Pomocy w parafii rzymskokatolickiej w Brunarach. Cerkiew należy do Szlaku Architektury Drewnianej Województwa Małopolskiego.




Szlakiem łemkowskich cerkwi (2) Binczarowa


Cerkiew greckokatolicka św. Dymitra  (fot.)  (fot.).

Cerkiew została zbudowana w 1760 w stylu zachodniołemkowskim. W 1797 i 1879 roku przeszła remont. W okresie międzywojennym oddana społeczności prawosławnej. Po II wojnie światowej kościół rzymskokatolicki, ponownie remontowany w latach 1966-1967 oraz odnawiany w latach 2009-2010.

Cerkiew jest jednonawowa, trójdzielna, z dostawioną wieżą konstrukcji słupowo-ramowej, z nadwieszoną izbicą. Wieża przykryta jest hełmem, nad nawą i prezbiterium położone są baniaste sygnaturkowe wieżyczki. Całość prezbiterium i nawy przykryta została łamanymi kopułami namiotowymi.
Wewnątrz cerkwi znajdują się polichromie figuralne z 1549 i 1649 roku (na ścianach przedstawienia świętych, na stropie prezbiterium Bóg Ojciec, na stropie nawy Sąd Ostateczny, na stropie babińca Ostatnia wieczerza)  (fot.)  (fot.), ikonostas z II połowy XVIII wieku  (fot.) oraz ołtarze boczne z XVIII wieku z obrazami Najświętszej Marii Panny Pokrownej i Ukrzyżowania, a także kamienny ołtarz z 1967 roku z relikwiami Św. Wojciecha.

Obecnie cerkiew pełni rolę kościoła parafialnego parafii św. Stanisława Biskupa Męczennika w Binczarowej. Cerkiew znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej Województwa Małopolskiego.




Szlakiem łemkowskich cerkwi (2) Kotań


Cerkiew greckokatolicka św. św. Kosmy i Damiana  (fot.)  (fot.).

Cerkiew została zbudowana w 1782 roku jako filialna cerkiew greckokatolicka parafii w Krempnej. Pierwszy remont świątyni przeprowadzono w 1841 roku, następny pod koniec XIX wieku, a generalny w latach 30-tych XX wieku. Po opuszczeniu wsi przez mieszkańców po II wojnie światowej cerkiew była nieużytkowana i stopniowo niszczała. Dopiero w latach 1962-1963 doczekała się kapitalnego remontu. Cerkiew rozebrano, zakonserwowano i złożono z powrotem dokonując różnych napraw i uzupełnień. Dach przykryto gontem. Ikonostas z cerkwi zabrano do Muzeum Ikon w Łańcucie. W latach 2001-2004 naprawiono wieżę oraz poszycia nawy i sanktuarium. W 2010 roku ikonostas powrócił do świątyni, a w 2012 roku również część wyposażenia.

Jest to cerkiew łemkowska, drewniana, konstrukcji zrębowej, orientowana, trójdzielna. Nad babińcem wysoka wieża konstrukcji ramowej o pochyłych ścianach, z izbicą na górze zwieńczoną pozorną latarnią. Nad nawą i prezbiterium łamany dach konstrukcji namiotowej z niewielkimi baniami i kutymi krzyżami.
Wewnątrz nad nawą i prezbiterium kopuły zrębowe, w babińcu strop płaski. Babiniec obiega chór muzyczny. Na zrębie kopuły nawy nad przejściem do prezbiterium 16 ikon dawnego ikonostasu z przełomu XVII i XVIII wieku. Z wyposażenia znajduje się: nastawa ołtarzowa z kopią ikony Kosmy i Damiana z XVII wieku, lichtarze ołtarzowe, feretron, dwie chorągwie i pojedyncze ikony.
W 1963 roku wokół cerkwi utworzono lapidarium z 22 zabytkowych kamiennych nagrobków i figur przydrożnych z Nieznajowej, Żydowskiego i Ciechani  (fot.)  (fot.). Cerkiew otacza ogrodzenie z gontowym daszkiem i bramą z XIX wieku  (fot.). Ze względu na to, że cerkiew należy do najbardziej typowych budowli sakralnych wznoszonych na zachodniej Łemkowszczyźnie, w skansenie we Lwowie zbudowano jej wierną kopię.

Obecnie jest to rzymskokatolicki kościół filialny parafii św. Maksymiliana Kolbe w Krempnej. Cerkiew należy do Szlaku Architektury Drewnianej Województwa Podkarpackiego.




Szlakiem łemkowskich cerkwi (2) Zdynia


Cerkiew greckokatolicka Opieki Matki Bożej  (fot.)  (fot.).

Cerkiew pochodzi z 1795 roku. Funkcję świątyni greckokatolickiej pełniła aż do akcji "Wisła". W 1947 roku cerkiew przeszła na własność Skarbu Państwa. Po 1947 roku obiekt był współużytkowany przez parafię prawosławną i rzymskokatolicką. W 2009 roku cerkiew stała się wyłączną własnością Kościoła Prawosławnego.

Cerkiew jest wzniesiona z drewna, jednonawowa, trójdzielna. Ponad przedsionkiem wznosi się wieża o pochyłych ścianach zbudowana na planie prostokąta, zwieńczona hełmem z pozorną latarnią zwieńczoną krzyżem łacińskim. Podobne, bardziej rozbudowane konstrukcje znajdują się ponad nawą i węższym oraz niższym od niej prezbiterium.
We wnętrzu barokowy, XVIII-wieczny ikonostas, którego remont zakończył się w 2007 roku, w prezbiterium rokokowy ołtarz główny w formie baldachimu z ikoną Ukrzyżowania z końca XVIII wieku oraz późnobarokowy żertwiennik z ikoną św. Patriarchów, także z XVIII wieku. Ściany pokryte polichromią. Całość jest otoczona kamiennym murkiem z bramą-dzwonnicą  (fot.).

Obecnie to prawosławna cerkiew parafialna. Należy do dekanatu Gorlice diecezji przemysko-gorlickiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Cerkiew należy do Szlaku Architektury Drewnianej Województwa Małopolskiego.




Szlakiem łemkowskich cerkwi (2) Świątkowa Mała


Cerkiew greckokatolicka św. Michała Archanioła  (fot.)  (fot.).

Cerkiew w Świątkowej Małej powstała w 1762 roku jako cerkiew pomocnicza należąca do parafii w Rozstajnem. Po 1860 roku zmieniono przynależność administracyjną świątyni, czyniąc ją pomocniczym obiektem sakralnym parafii w Świątkowej Wielkiej. Na przełomie XIX i XX wieku dokonano przebudowy obiektu, dodając wieżę nad przedsionkiem i zamieniając pierwotną namiotową kopułę nad babińcem na dach dwuspadowy.
W 1927 roku, w czasie tzw. schizmy tylawskiej, wszyscy mieszkańcy Świątkowej Małej przeszli na prawosławie. Zrezygnowali jednak ze wznoszenia nowej cerkwi, uczęszczając na nabożeństwa do kaplicy w Świątkowej Wielkiej. Cerkiew została zamknięta w 1931 roku. W latach 50-tych XX wieku cerkiew była niemal całkowicie zdewastowana, a obiekt z rozkradzionym wyposażeniem wnętrza zaadaptowano na kościół rzymskokatolicki. Do świątyni przeniesiono elementy wyposażenia, uratowane ze zniszczonej po 1947 roku cerkwi w Rozstajnem. W latach 70-tych XX wieku cerkiew została kilkakrotnie okradziona. Skradziono wówczas carskie wrota z ikonostasu oraz wyniesiono ikony rzędu świąt. Ikonostas już nigdy nie został uzupełniony. Świątynia została odnowiona w latach 1975-1978. W 1991 roku ikonostas i kilka ikon poddano konserwacji. Generalny remont świątyni przeprowadzono w 2010 roku.

Jest to budowla drewniana, konstrukcji zrębowej, orientowana, trójdzielna. Za babińcem wieża konstrukcji słupowo-ramowej, z przedsionkiem w przyziemiu, o pochyłych ścianach, z dachem namiotowym, zwieńczona hełmem z baniastą kopułą, z pozorną latarnią. Nad nawą i prezbiterium dachy namiotowe, łamane, z baniami i kutymi krzyżami, nad babińcem dach dwuspadowy. Dachy kryte gontem, hełm wieży blachą.
W babińcu chór muzyczny z prostym parapetem. Zachował się zniszczony przez złodziei ikonostas z 1670 roku, w którym brakuje carskich oraz diakońskich wrót i ikon w rzędzie świąt oraz proroków. Przetrwały natomiast wizerunki w rzędzie Deesis, w którym znajdują się postacie apostołów, ewangelistów, Jana Chrzciciela oraz dwie ikony Matki Bożej. W miejscu carskich wrót wstawiony został obraz Chrystusa Nauczającego. Na ścianach bocznych cerkwi znajdują się jeszcze inne ikony, w tym wyobrażenie Sądu Ostatecznego z 1653 roku oraz postać Matki Bożej typu Hodegetrii z 1670 roku.

Obecnie cerkiew jest użytkowana jako rzymskokatolicki kościół filialny parafii Matki Bożej Niepokalanej w Desznicy. Obiekt znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej Wojewódtwa Podkarpackiego.




Szlakiem łemkowskich cerkwi (2) Tylicz


Cerkiew greckokatolicka św. św. Kosmy i Damiana  (fot.)  (fot.).

Cerkiew powstała w 1743 roku. Ostateczny kształt budynku został uformowany w czasie przebudowy w 1780 roku. W 1938 roku wykonano w niej polichromię ornamentalną i figuralną nawiązującą do jubileuszu 950-lecia chrztu Rusi.

Cerkiew w Tyliczu jest cerkwią łemkowską, trójdzielną. Ponad przedsionkiem wznosi się wieża o konstrukcji słupowo-ramowej, z drewnianym hełmem i kutym krzyżem. Znacznie mniejsze hełmy znajdują się ponad nawą i nad prezbiterium. Po obydwu stronach nawy cerkwi zlokalizowane zostały dwie kaplice boczne. Nawę pokrywa dach namiotowy, zaś prezbiterium kalenicowy.
We wnętrzu znajduje się polichromia, której część to kopie ikon z soboru św. Włodzimierza w Kijowie  (fot.). Ikonostas powstał w XVIII wieku. W latach 80-tych XX wieku nieznani sprawcy wynieśli z niego część wizerunków, które zostały uzupełnione po 2001 roku  (fot.). Szczególną cechą ikonostasu w cerkwi jest wielkość ikon patronów świątyni oraz św. Mikołaja, które, choć umiejscowione w najniższym rzędzie ikon, są znacznie wyższe niż carskie wrota i sięgają rzędu następnego. Pośrodku prezbiterium późnobarokowy ołtarz główny z XVIII wieku z ikoną Matki Bożej z Dzieciątkiem odzianą w metalową sukienkę  (fot.).
Wokół cerkwi znajduje się ogrodzenie, w którego obrębie znajduje się dzwonnica oraz dawny i współczesny cmentarz.

Obecnie cerkiew użytkowana jest jako kaplica cmentarna parafii Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Tyliczu. Cerkiew znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej Województwa Małopolskiego.







11.2022


Na podstawie stron internetowych: Szlak Architektury Drewnianej Województwa Podkarpackiego, Szlak Architektury Drewnianej Województwa Małopolskiego, cerkwie podkarpackie w Wikipedii, cerkwie małopolskie w Wikipedii oraz przewodnika Magdaleny i Artura Michniewskich oraz Marty Dudy-Gryc Cerkwie drewniane Karpat. Polska i Słowacja, Oficyna Wydawnicza Rewasz 2011.




Aktualizacja 18.11.2022






Apolinary Polek

Zima powoli sunie w ciszy przez równinę
Kopczyki śniegu zamiast ptaków na gałęziach
Uciekłem tam gdzie można uciec najskuteczniej
Do tych kapliczek połemkowskich czas nie sięga...


Cerkiew greckokatolicka św. Michała Archanioła w Brunarach

Cerkiew greckokatolicka św. Michała Archanioła w Brunarach

Cerkiew greckokatolicka św. Jakuba w Powroźniku

Cerkiew greckokatolicka św. Jakuba w Powroźniku

Cerkiew greckokatolicka św. św. Kosmy i Damiana w Krempnej

Cerkiew greckokatolicka św. św. Kosmy i Damiana w Krempnej

Cerkiew greckokatolicka św. Dymitra w Czarnej

Cerkiew greckokatolicka św. Dymitra w Czarnej

Cerkiew greckokatolicka św. Dymitra w Binczarowej

Cerkiew greckokatolicka św. Dymitra w Binczarowej

Cerkiew greckokatolicka św. św. Kosmy i Damiana w Kotaniu

Cerkiew greckokatolicka św. św. Kosmy i Damiana w Kotaniu

Cerkiew greckokatolicka Opieki Matki Bożej w Zdyni

Cerkiew greckokatolicka Opieki Matki Bożej w Zdyni

Cerkiew greckokatolicka św. Michała Archanioła w Świątkowej Małej

Cerkiew greckokatolicka św. Michała Archanioła w Świątkowej Małej

Cerkiew greckokatolicka św. św. Kosmy i Damiana w Tyliczu

Cerkiew greckokatolicka św. św. Kosmy i Damiana w Tyliczu



















Wszystkie zdjęcia wykonane aparatem Panasonic Lumix DMC-FZ300


Szlak Architektury Drewnianej Województwa Podkarpackiego
Szlak Architektury Drewnianej Województwa Podkarpackiego w Wikipedii
Szlak Architektury Drewnianej Województwa Małopolskiego w Wikipedii
Wikipedia - cerkiew w Powroźniku
Wikipedia - cerkiew w Brunarach
Wikipedia - cerkiew w Krempnej
Wikipedia - cerkiew w Kotani
Wikipedia - cerkiew w Czarnej
Wikipedia - cerkiew w Zdyni
Wikipedia - cerkiew w Binczarowej
Wikipedia - cerkiew w Świątkowej Małej
Wikipedia - cerkiew w Tyliczu