Strona główna      Galeria zdjęć      Ulucz      Dobra Szlachecka      Tyrawa Solna      Hłomcza   



Nie jest łatwo w zimie przejechać z Sanoka wciąż zwężającymi się, śliskimi drogami w dolinie Sanu, aby odwiedzić znajdujące się tam stare cerkwie. Jednak warto to zrobić, bo drewniane cerkwie w zimowej scenografii są chyba jeszcze piękniejsze niż podczas zielonej wiosny, czy upalnego lata...



           




Szlakiem cerkwi doliny Sanu Ulucz


Cerkiew greckokatolicka Wniebowstąpienia Pańskiego w Uluczu (gm. Dydnia, powiat brzozowski)  (fot.)  (fot.).

Do niedawna uznawana za najstarszą cerkiew drewnianą w Polsce, jednak po badaniach dendrologicznych okazało się, że cerkiew powstała w 1659 roku, starsze są więc cerkwie w Radrużu i Gorajcu. Pierwotnie cerkiew wchodziła w skład monastyru bazyliańskiego (do 1744 roku). Po opuszczeniu przez bazylianów pozostała ośrodkiem ruchu pielgrzymkowego. Po wysiedleniu ludności ukraińskiej po II wojnie światowej pozostawała opuszczona. W latach 1961-1969 przeszła gruntowny remont.
Cerkiew jest świątynią orientowaną, konstrukcji zrębowej, na podmurówce z łamanego kamienia. Budowla trójdzielna: prezbiterium zamknięte trójbocznie, kwadratowa szersza nawa i wydłużony, prostokątny babiniec. Ściany prezbiterium pobite gontem. Nad prezbiterium dach kalenicowy, wielopołaciowy. Nad nawą ośmioboczna kopuła na tamburze z pseudolatarnią. Nad babińcem dach kalenicowy, wielopołaciowy, obejmujący także podcienia. Dachy i kopuła kryte gontem, zwieńczone żelaznymi krzyżami osadzonymi na ceramicznych kulach. Do wnętrza cerkwi prowadzą dwa wejścia: od zachodu i od południa.
Wewnątrz przy prezbiterium znajdują się dwa pomieszczenia, tzw. pastoforia. W południowym trzymano szaty liturgiczne, a w północnym przygotowywano ofiarę eucharystyczną. Polichromia figuralna z lat 1682-1683  (fot.)  (fot.). Podczas remontu w latach 60-tych XX wieku polichromia została zdjęta z cienką warstwą drewna, a następnie przeniesiona na nowy materiał. Ikonostas wraz innymi elementami wyposażenia cerkwi eksponowane są w skansenie w Sanoku.
Obok cerkwi zachowało się kilka starych kamiennych nagrobków  (fot.). Cerkiew jest pięknie położona na wzgórzu Dębnik nad Sanem, obecnie jest oddziałem terenowym Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku. Cerkiew znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej Województwa Podkarpackiego.

Z cerkwią związana jest legenda, która mówi, że do budowy świątyni u stóp wzgórza zabierano się aż trzykrotnie, jednak za każdym razem nieznana siła przenosiła cały materiał budowlany na szczyt Dębnika. W końcu budowniczowie poddali się i uznając przenoszenie materiału za znak niebios, zbudowali cerkiew na szczycie wzgórza.




Szlakiem cerkwi doliny Sanu Dobra Szlachecka


Cerkiew greckokatolicka św. Mikołaja w Dobrej (Dobrej Szlacheckiej) (gm. Sanok, powiat sanocki)  (fot.)  (fot.).

Zespół cerkiewny w Dobrej Szlacheckiej jest jedynym takim zabytkiem w Polsce składa się bowiem z dwóch obiektów. Pierwszy to cerkiew greckokatolicka św. Mikołaja z 1879 roku. Jest to budowla orientowana, konstrukcji zrębowej osadzona na kamiennej podmurówce. Podmurówka osłonięta gontowym okapem. Cerkiew jest trójdzielna - prezbiterium zamknięte trójbocznie, nawa i babiniec na planach kwadratów. Przy prezbiterium od północy zakrystia. Dachy dwuspadowe, kryte blachą. Nad wszystkimi częściami ośmioboczne cebulaste kopuły na tamburach, w zwieńczeniu pseudolatarnie z żelaznymi krzyżami.
We wnętrzu polichromia figuralna z lat 1899-1904, klasycystyczny ikonostas czterorzędowy z tego samego okresu.
Teren przy cerkwi otoczony murem z dzikiego kamienia. Centralna kopuła cerkwi została uszkodzona w 1944 roku. W 1947 roku rozebrano ją, łatając prowizorycznie dach. Wygląd kopuły został odtworzony w 2003 roku. Obecnie cerkiew pełni funkcje kościoła filialnego parafii rzymskokatolickiej w Mrzygłodzie.

Drugim obiektem jest starsza od cerkwi, murowano-drewniana, dzwonnica bramna, która niegdyś była odrębną cerkwią z własnym ikonostasem  (fot.). Podyktowano to było tym, że do czasu synodu zamojskiego w 1720 roku przy jednym ikonostasie można było sprawować tylko jedną eucharystię dziennie. Przez fakt istnienia ikonostasu wieża była odrębną cerkwią, co pozwalało odprawić w Dobrej dodatkową mszę św. w tym samym dniu.
Dzwonnica pochodzi z XVII wieku. Składa się z trzech kondygnacji z których pierwsza jest murowana z kamienia, na rzucie kwadratu, otynkowana i pobielona. Wyższe kondygnacje są drewniane. Druga kondygnacja ma konstrukcję zrębową ze stropem belkowym i z nadwieszonym gankiem, opartym na czterech słupach z zastrzałami. Trzecia kondygnacja ma konstrukcję słupowo-ramową z nadwieszoną izbicą. Budowla nakryta jest dachem gontowym namiotowym. W dzwonnicy znajdują się dwa dzwony z 1627 i 1924 roku.
Zespół cerkiewny znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej Województwa Podkarpackiego.




Szlakiem cerkwi doliny Sanu Tyrawa Solna


Cerkiew greckokatolicka św. Jana Chrzciciela w Tyrawie Solnej (gmina Sanok, powiat sanocki)  (fot.)  (fot.).

Cerkiew została wzniesiona w 1837 z fundacji ówczesnego parocha tyrawskiego Jereja Mejnickiego, w miejscu starszej, drewnianej cerkwi. Cerkiew prezentuje typ budownictwa ludowego w duchu klasycystycznym z wyraźnymi cechami latynizacji. Remontowana w 1893 i 1927 (wówczas malarz sanocki Władysław Lisowski wykonał polichromię we wnętrzu). W 1953 roku przejęta przez kościół katolicki. Obecnie pełni rolę kościoła filialnego parafii Rozesłania Apostołów w Mrzygłodzie.
Cerkiew jest budowlą drewnianą na podmurówce z kamienia łamanego, orientowaną, konstrukcji zrębowej. Budynek trójdzielny. Sanktuarium zamknięte trójbocznie z dwiema zakrystiami po bokach. Nawa szersza i wyższa. Wieża konstrukcji słupowej, dwukondygnacyjna. Od frontu do wieży dostawiony portyk dwukolumnowy. Ściany sanktuarium, babińca i nawy jednakowej wysokości. Dachy kryte blachą o zróżnicowanej wysokości kalenic. Dach nad sanktuarium z niewielkim cebulastym hełmem. Na kalenicy dachu nad nawą duża sześcioboczna wieżyczka na sygnaturkę z cebulastym hełmem. Dach na wieży również zwieńczony identycznym hełmem.
Wewnątrz stropy płaskie. Nadwieszony chór z muzykującymi aniołami na parapecie. Ściany i strop polichromowane motywami figuralnymi, architektonicznymi i ornamentalnymi. Trójstrefowy barokowo-klasycystyczny ikonostas, carskie wrota, dwa ołtarze boczne stanowiące całość z ikonostasem, ołtarz na wschodniej ścianie prezbiterium, ambona z baldachimem.
Cerkiew znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej Województwa Podkarpackiego.




Szlakiem cerkwi doliny Sanu Hłomcza


Cerkiew greckokatolicka Soboru NMP w Hłomczy (gmina Sanok, powiat sanocki)  (fot.)  (fot.).

Została zbudowana (w miejscu starszej drewnianej cerkwi) w 1859 roku. W tym samym czasie obok cerkwi zbudowano murowaną dzwonnicę, w ktorej wiszą trzy dzwony, w tym jeden z 1668 roku. Odnowiona w 1910 roku. W latach 1947-1960 użytkowana przez kościół rzymskokatolicki, później jako cerkiew prawosławna, a od 1991 roku jako cerkiew greckokatolicka.
Cerkiew jest drewniana, orientowana, konstrukcji zrębowej, pozornie dwudzielna z babińcem niewyodrębnionym w bryle. Sanktuarium zamknięte ścianą prostą z zakrystią od północy. Zrąb ścian sanktuarium, nawy i babińca jednakowej wysokości. Na kalenicy dachu nawy baniasta wieżyczka na sygnaturkę. Na kalenicach dachów nad sanktuarium i babińcem baniaste hełmy. Dachy kryte blachą. Wokół cerkwi dawny teren cmentarny z kilkoma nagrobkami. Na osi cerkwi murowana dzwonnica z 1859 roku.
Wewnątrz kompletny klasycystyczny ikonostas z okresu budowy cerkwi. Chór muzyczny wsparty na czterech drewnianych kolumnach. Ściany i stropy pokryte figuralną polichromią z ozdobnymi motywami roślinnymi.
Cerkiew znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej Województwa Podkarpackiego.







03.2018


Na podstawie stron internetowych: twojebieszczady.net, Szlak Architektury Drewnianej Województwa Podkarpackiego, Wikipedii oraz przewodnika Magdaleny i Artura Michniewskich oraz Marty Dudy-Gryc Cerkwie drewniane Karpat. Polska i Słowacja, Oficyna Wydawnicza Rewasz 2011.




Aktualizacja 20.03.2017






Jerzy Harasymowicz

Pusto w cerkwi tu tylko słońce i księżyc
leżą na posadzce krzyżem
Drogą zamiast wiernych dziś mrówki idą do cerkwi
I rosną świętym w rękach kwiaty prawdziwe


Cerkiew greckokatolicka Wniebowstąpienia Pańskiego w Uluczu

Cerkiew greckokatolicka Wniebowstąpienia Pańskiego w Uluczu

Cerkiew greckokatolicka św. Mikołaja w Dobrej Szlacheckiej

Cerkiew greckokatolicka św. Mikołaja w Dobrej Szlacheckiej

Cerkiew greckokatolicka św. Jana Chrzciciela w Tyrawie Solnej

Cerkiew greckokatolicka św. Jana Chrzciciela w Tyrawie Solnej

Cerkiew greckokatolicka Soboru NMP w Hłomczy

Cerkiew greckokatolicka Soboru NMP w Hłomczy



Wszystkie zdjęcia wykonane aparatem Panasonic Lumix DMC-FZ300


twojebieszczady.net
Szlak Architektury Drewnianej Województwa Podkarpackiego
Szlak Architektury Drewnianej Województwa Podkarpackiego w Wikipedii